Çiçek rehberi · Aslanağzı (Antirrhinum majus)
Aslanağzı çiçeği, Güneybatı Avrupa kökenli Antirrhinum majus bitkisinin, yanlarından sıkıldığında bir hayvan ağzı gibi açılıp kapanan, uzun başak üzerinde dizili çiçekleridir; beyazdan kırmızıya, sarıdan mora pek çok renkte açar, güneşli ve serin havayı sever, çoğunlukla ilkbahar sonu ile yaz başında ve yeniden sonbaharda çiçeklenir. Botanik olarak çok yıllıktır ama bahçelerde genellikle tek yıllık olarak yetiştirilir.
Aslanağzı bakımı kolaydır: Günde en az 6 saat güneş, su tutmayan toprak, üst toprak kuruyunca sulama ve solan çiçeklerin kesilmesi yeterlidir. Tohumları çok küçüktür ve ışıkta çimlenir; bu yüzden üzerleri toprakla örtülmez. ASPCA'ya göre aslanağzı kedi, köpek ve atlar için zehirli değildir. Kesme çiçek olarak vazoda yaklaşık bir hafta dayanır.
Aslanağzı, atölyemizde ilkbahar buketlerine dikey bir çizgi ve hareket katmak için sevdiğimiz bir çiçek. Floristlerimiz onu yuvarlak gül buketlerinin arasında yükseklik vermek, bahçe havasındaki karışık buketlerde de renk geçişi sağlamak için kullanıyor. Bahçede ise az emekle uzun süre çiçek veren, çocukların "ağzını açıp kapatarak" oynamayı sevdiği bir bitki. Bu rehberde aslanağzının ne olduğunu, adının kökenini, renklerini ve anlamını, saksıda ve bahçede bakımını, tohumdan yetiştirmeyi, çoğaltmayı ve vazoda bakımını kaynaklarıyla anlatıyoruz.
Aslanağzı Çiçeği Nedir?
Aslanağzı, Antirrhinum cinsinin en çok yetiştirilen türü olan Antirrhinum majus'un Türkçe adıdır. TDK sözlüğünde "türlü renkte, güzel, kokusuz çiçekleri olan bir bitki" olarak tanımlanır ve diğer adı danaburnu olarak verilir. Bitki eskiden sıracagiller (Scrophulariaceae) ailesinde sınıflandırılırdı; güncel botanik sınıflandırmada sinirotugiller (Plantaginaceae) ailesine aktarılmıştır.
Doğal yayılış alanı Güney Fransa ve Doğu Pireneler'den Kuzeydoğu İspanya ve Balear Adaları'na uzanır; doğada sıklıkla kaya yarıklarında ve eski duvarlarda yetişir. Bitki 15. yüzyıldan beri bahçelerde yetiştiriliyor ve bugün dünyanın ılıman bölgelerinin çoğunda bahçe ve kesme çiçeği olarak bulunuyor.
Aslanağzı nasıl yazılır?
TDK'ye göre doğru yazım bitişik aslanağzıdır; "aslan ağzı" ayrı yazıldığında bitki adı değil, bir aslanın ağzı anlamına gelir. Çiçeğin İngilizcedeki adı snapdragon (şıklatan ejderha), eski İngilizce adlarından biri ise lion's mouth (aslan ağzı); Almancada Löwenmaul olarak bilinir.
Aslanağzı bakım künyesi
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Latince ad | Antirrhinum majus L. |
| Familya | Plantaginaceae (sinirotugiller); eski sınıflandırmada Scrophulariaceae (sıracagiller) |
| Diğer adları | Danaburnu; İngilizcede snapdragon, Almancada Löwenmaul |
| Anavatan | Güney Fransa, Doğu Pireneler, Kuzeydoğu İspanya ve Balear Adaları |
| Boy | Doğada 50–100 cm, nadiren 2 m; bodur çeşitler 15–30 cm, kesme çiçek çeşitleri 60–90 cm |
| Işık | Tam güneş; yaz ortasında öğleden sonra hafif gölge faydalı |
| Sulama | Üst 2–3 cm toprak kuruyunca; yazın saksıda 2–3 günde bir, suyu toprağa verin |
| Sıcaklık | En iyi 17–25 °C; gece 15–17 °C büyümeyi destekler; hafif dona dayanır |
| Nem | Orta; havasız ve nemli ortam pas ve küf hastalıklarını artırır |
| Toprak | Organik maddece zengin, iyi drene olan, hafif kireçli ya da nötr toprak |
| Gübre | Büyüme döneminde 2–3 haftada bir, dozu yarıya indirilmiş dengeli sıvı gübre |
| Çoğaltma | Tohum (ışıkta çimlenir) ve yeşil çelik |
| Zehirlilik | ASPCA listesinde kedi, köpek ve atlar için zehirsiz |
| Çiçeklenme | İlkbahar sonu–yaz başı ve serinleyen sonbahar; kesme çiçek olarak seralardan daha uzun dönem |
Aslanağzı Çiçeğinin Özellikleri
Aslanağzının en belirgin özelliği, iki dudaklı çiçeklerinin yanlardan hafifçe sıkıldığında bir ağız gibi açılması ve bırakıldığında kapanmasıdır. Her çiçek 3,5–4,5 cm uzunluğundadır ve uzun, dik bir başak üzerinde aşağıdan yukarıya doğru sırayla açar. Bu yüzden bir aslanağzı sapı haftalarca yeni çiçek verir.
- Çiçek yapısı: Üstte iki, altta üç parçalı dudak; ağız kısmı kapalıdır ve yalnızca ağırlığı yeten bombus arıları çiçeği açıp içine girebilir. Bitkiyi asıl tozlaştıranlar da bu arılardır.
- Yapraklar: Mızrak biçimli, 1–7 cm uzunluğunda, sapın çevresine spiral dizilir.
- Koku: Çoğu çeşit kokusuzdur ya da çok hafif kokar; TDK tanımında da "kokusuz" diye geçer.
- Tohum kapsülü: Çiçek döküldükten sonra oluşan 10–14 mm'lik kapsül, kuruyunca küçük bir kafatasına benzer ve içinde çok sayıda toz gibi tohum taşır.
- Ömür: Çok yıllıktır; ancak ikinci yıldan sonra çiçek kalitesi düştüğü ve soğuk kışları zor geçirdiği için çoğunlukla tek ya da iki yıllık olarak yetiştirilir.
Aslanağzı kaç çeşittir?
Bahçe ve fidanlıklarda aslanağzı çeşitleri boylarına göre üç gruba ayrılır: 15–30 cm'lik bodur çeşitler saksı ve bordür için, 40–60 cm'lik orta boylu çeşitler bahçe tarhları için, 60–90 cm ve üzeri uzun çeşitler ise kesme çiçek için uygundur. Ayrıca açık ağızlı "çan" tipi, katmerli ve sarkan saksı çeşitleri de bulunur.
Aslanağzı Renkleri
Aslanağzı beyaz, krem, sarı, turuncu, somon, pembe, kırmızı, bordo ve mor tonlarında ve iki renkli desenlerde açar; doğadaki yabani bitkiler ise pembe ile mor arasındadır. Mavi dışında hemen her rengi bulmak mümkündür. Çiçeğin ağız kısmında çoğu zaman sarı ya da beyaz bir leke bulunur.
Aslanağzı renkleri ve kullanım önerileri
| Renk | Görünüm | Nerede iyi durur? |
|---|---|---|
| Beyaz ve krem | Sade, ferah | Nikâh ve beyaz buketler, gölgede kalan köşeleri aydınlatmak |
| Sarı | Neşeli, parlak | Bahar buketleri, mavi ve mor çiçeklerle kontrast |
| Turuncu ve somon | Sıcak, enerjik | Sonbahar buketleri, bakır ve bordo tonlarla |
| Pembe | Romantik, yumuşak | Gül ve şakayık buketleri, pastel bahçeler |
| Kırmızı ve bordo | Güçlü, dikkat çekici | Balkon saksıları, kış ve yılbaşı buketleri |
| Mor ve lila | Zarif, derin | Lavanta ve beyaz çiçeklerle kır havası |
| İki renkli | Desenli, canlı | Çocuk bahçeleri, renkli karışık tarhlar |
"Aslanağzı rengi" diye bir renk var mı?
Moda, boya ve tekstil kataloglarında "aslanağzı" adı bazen bir renk tonu için kullanılır; ancak bu adın sabit, standart bir tanımı yoktur ve TDK sözlüğünde renk anlamı yer almaz. Farklı markalar bu adı farklı tonlara verebildiği için, bir ürünün "aslanağzı rengini" görmek istiyorsanız o markanın renk kartına bakmanız en doğrusudur.
Renklerle buket hazırlamak isteyenler pembe çiçekler ve sarı çiçekler sayfalarımıza da göz atabilir.
Aslanağzı Çiçeğinin Anlamı ve Hikâyesi
Aslanağzı çiçeğinin bugünkü çiçek dilindeki yaygın anlamı zarafet, güç ve zorluklar karşısında dik durmaktır. Kaya yarıklarında ve duvar diplerinde yetişebilmesi, dimdik yükselen başakları ve uzun süre çiçek vermesi bu anlamı besler. Viktorya dönemi çiçek dilinde ise bazı kaynaklarda kibarlık, bazılarında aldatma ve kendini beğenmişlik anlamlarıyla anılır; bu çelişki, çiçek dilinin kaynağa göre değişen yorumlara dayandığını gösterir.
Adının hikâyesi
Cins adı Antirrhinum, Yunanca "benzeyen, karşı" anlamındaki anti ve "burun" anlamındaki rhis sözcüklerinden gelir: Çiçek, bir hayvan burnuna benzetilmiştir. Türkçedeki "danaburnu" adı da aynı benzetmeye dayanır. İngilizcedeki snapdragon adı ise çiçeğin boğazı sıkıldığında bir ejderha ağzı gibi "şak" diye açılmasından gelir. Türkçede bu ağız aslana benzetilmiş; çocukların çiçeği parmaklarıyla sıkıp "konuşturması" da bu yüzden yaygın bir bahçe oyunudur.
Kuruyan tohum kapsüllerinin küçük bir kafatasını andırması, aslanağzını Avrupa halk inanışlarında gizemli bir bitki hâline getirmiştir; bu inanışlar efsane niteliğindedir, bilimsel bir karşılığı yoktur. Çiçeklerin anlamlarıyla ilgili başka hikâyeler için mitolojide çiçekler yazımıza göz atabilirsiniz.
Aslanağzı Çiçeği Bakımı
Aslanağzı çiçeği bakımının temeli güneşli bir yer, iyi drene olan toprak, kökleri ıslatmadan yapılan düzenli sulama ve solan çiçeklerin kesilmesidir. Bu dört koşul sağlandığında aslanağzı hem saksıda hem bahçede haftalarca çiçek açar. Serin havayı sevdiği için yaz ortasının sıcağında çiçeklenmeye ara verebilir; bu bir hastalık değildir, hava serinleyince yeniden çiçeklenir.
Işık
Günde en az 6 saat güneş alan bir yer seçin. Işık azsa saplar incelir, yatar ve çiçek sayısı düşer. İstanbul'da temmuz–ağustosta öğleden sonra hafif gölge bitkiyi rahatlatır.
Sulama
Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca suyu doğrudan toprağa verin. Yaprakları ıslatmak pas hastalığını davet eder; saksı tabağında su bırakmayın.
Toprak ve saksı
Bahçe toprağını kompostla zenginleştirin, ağır killi topraklara kum ekleyin. Saksıda en az 20 cm derinlikte, dibi delikli bir kap ve perlitli çiçek toprağı kullanın.
Uç alma
Fideler 8–10 cm boya ulaşınca tepe sürgününü parmakla koparın. Bitki yandan dallanır, daha gür olur ve çok sayıda başak verir.
Destek
60 cm'yi geçen uzun çeşitleri ince bir çubuk ya da destek ağıyla tutturun; rüzgârda ve yağmurdan sonra başaklar kolay yatar.
Solan çiçekleri kesin
Çiçeklenmesi biten başakları ilk sağlıklı yaprak çiftinin hemen üzerinden kesin. Bitki tohum yapmaya değil yeni başaklar vermeye yönelir.
Toprağı hafifletmek için perlit kullanımı rehberimize, balkon için başka seçenekler arıyorsanız balkonda hangi çiçekler yetiştirilir yazımıza bakabilirsiniz.
Aslanağzı Çiçeği Ne Zaman Ekilir?
Aslanağzı tohumu, son dondan 8–10 hafta önce, yani Türkiye'nin çoğu bölgesinde şubat–mart aylarında iç mekânda ekilir; fideler don tehlikesi geçince, nisan ortası–mayıs başında bahçeye ya da balkona dikilir. Kışları ılık geçen Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında tohum ya da fide eylül–ekim aylarında da dikilebilir; sonbaharda dikilen bitkiler kışı geçirip ilkbaharda daha erken ve daha bol çiçek açar.
- İç mekânda tohum: Şubat–mart.
- Açığa fide dikimi: Nisan ortası–mayıs (son dondan sonra).
- Doğrudan bahçeye tohum: Mart sonu–nisan; ılıman kıyılarda eylül–ekim.
- Sonbahar dikimi: Ilıman bölgelerde eylül–ekim; ilkbahar çiçeklenmesini öne çeker.
Diğer çiçeklerin ekim aylarını hangi bitki hangi ayda ekilir takvimimizde bulabilirsiniz.
Tohumdan Aslanağzı Yetiştirme: 6 Adım
Tohumdan aslanağzı yetiştirmek kolaydır ve yaklaşık 3–4 ayda ilk çiçeği verir; dikkat edilmesi gereken tek nokta, toz kadar küçük tohumların ışıkta çimlendiği için toprakla örtülmemesidir.
Viyolü hazırlayın
Küçük gözlü bir viyol ya da sığ bir kabı ince elenmiş, nemli tohum toprağıyla doldurun ve yüzeyi hafifçe düzleyin.
Tohumu yüzeye serpin
Tohumları biraz kumla karıştırıp seyrek serpin ve avucunuzla toprağa bastırın. Üzerine toprak atmayın; aslanağzı tohumu çimlenmek için ışık ister.
Nemi koruyun
Kabın üzerini şeffaf bir kapak ya da streç filmle örtün, aydınlık bir yere koyun. Toprak kurumasın; sulamayı ince püskürtmeyle yapın.
Çimlenmeyi bekleyin
18–21 °C'de tohumlar genellikle 1–3 hafta içinde çimlenir. Filizler görünür görünmez kapağı açın ki küf oluşmasın.
Serin ve aydınlık büyütün
Fideleri bol ışıkta ve serin (yaklaşık 15 °C) bir ortamda büyütün. Sıcak ve az ışıklı yerde fideler uzar ve zayıflar. İki gerçek yaprak çifti oluşunca tek tek saksılara alın.
Alıştırıp dikin
Dikimden bir hafta önce fideleri gündüzleri dışarı çıkararak havaya alıştırın. Son dondan sonra 20–30 cm arayla, güneşli bir yere dikin ve 8–10 cm olunca tepelerini koparın.
Aslanağzı Nasıl Çoğaltılır?
Aslanağzı en kolay tohumla çoğaltılır; sevdiğiniz bir rengi aynen korumak istiyorsanız yeşil çelikle de çoğaltabilirsiniz. Melez (F1) çeşitlerden toplanan tohumlar ana bitkiyle aynı rengi vermeyebilir; bu yüzden belirli bir rengi korumanın en güvenli yolu çeliktir.
- Tohum toplama: Başaktaki kapsüller kahverengileşip kuruyunca başağı kesin, bir kâğıt torbaya baş aşağı koyup sallayın. Tohumları kuru ve serin bir yerde saklayın.
- Kendi kendine çoğalma: Birkaç başağı kesmeden bırakırsanız aslanağzı çoğu zaman tohumunu döker ve ertesi yıl kendiliğinden çıkar.
- Yeşil çelik: İlkbaharda ya da yaz sonunda çiçek taşımayan 8–10 cm'lik sürgün uçlarını kesin, alt yapraklarını temizleyin, nemli perlit-torf karışımına dikin ve aydınlık, gölge bir yerde nemli tutun. Köklenme birkaç hafta sürer.
Köklendirme yöntemlerini ayrıntılı öğrenmek için çelik köklendirme nedir rehberimize bakabilirsiniz.
Aslanağzı Ne Zaman Açar?
Aslanağzı açık alanda çoğunlukla mayıs–temmuz arasında ilk ve en bol çiçeğini açar, yaz ortasının sıcağında yavaşlar ve hava serinleyince eylül–kasım arasında yeniden çiçeklenir. Kışları ılık geçen kıyı bölgelerinde sonbaharda dikilen bitkiler mart–nisan gibi erken açabilir. Bitki en iyi 17–25 °C arasında gelişir; gece sıcaklığının 15–17 °C civarında olması büyümeyi destekler.
Kesme çiçek olarak ise seralar sayesinde çiçekçilerde daha uzun bir dönem boyunca, özellikle kış sonu ve ilkbaharda bulunur. Baharın diğer çiçeklerini ilkbaharda açan çiçekler rehberimizde topladık.
Aslanağzı Sorunları ve Çözümleri
Aslanağzında en sık görülen sorunlar yapraklarda turuncu kabarcıklarla görülen pas hastalığı, gri küf, külleme ve yaprak bitidir; bunların çoğu ıslak yaprak ve havasız ortamdan kaynaklanır. Aşağıdaki tablo belirtileri ve çözümleri özetliyor.
Aslanağzı sorun ve çözüm tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Yaprak altında turuncu-kahverengi kabarcıklar, üstte sarı lekeler | Aslanağzı pası (Puccinia antirrhini) | Hastalıklı yaprakları hemen toplayın, yaprakları ıslatmadan sulayın, bitki aralarını açın; ağır vakada bitkiyi uzaklaştırın. |
| Çiçek ve tomurcuklarda gri, tüylü küf | Kurşuni küf (Botrytis cinerea) | Etkilenen kısımları kesin, sabah sulayın, havalandırmayı artırın. |
| Yapraklarda beyaz, unlu tabaka | Külleme | Sık dikimden kaçının, etkilenen yaprakları alın, güneşli ve havadar yere taşıyın. |
| Sürgün uçlarında yapışkan, kıvrık yapraklar | Yaprak biti | Tazyikli suyla yıkayın; yoğunsa sabunlu suyla silin. |
| Yapraklarda gümüşi çizgiler, çiçeklerde lekeler | Trips (Frankliniella occidentalis) | Sarı yapışkan tuzak asın, kuru ve sıcak dönemlerde bitkiyi kontrol edin. |
| Saplar incelip yatıyor | Yetersiz ışık, uç alınmamış fide | Güneşli yere taşıyın, uzun çeşitlere destek verin, yeni bitkilerde uç alın. |
| Gövde dibinde çürüme, ani solma | Fazla sulama, kök ve gövde çürüklüğü | Sulamayı seyreltin, drenajı iyileştirin; çürüyen bitkiyi uzaklaştırın. |
| Yaz ortasında çiçeklenme duruyor | Yüksek sıcaklık | Solan başakları kesin, öğleden sonra gölge sağlayın; serin havada yeniden açar. |
Yaprak bitini tanımak ve uzaklaştırmak için yaprak biti nedir, nasıl mücadele edilir yazımızı okuyabilirsiniz.
Kesme Aslanağzı ve Vazoda Bakım
Kesme aslanağzı vazoda yaklaşık bir hafta, iyi bakımla 10 güne kadar dayanır; başaktaki tomurcuklar vazoda da aşağıdan yukarıya doğru açmaya devam eder. Aslanağzının floristlerin bildiği iki özelliği vardır: Etilen gazına duyarlıdır ve yatay bırakıldığında başağının ucu yukarı doğru kıvrılır.
- Dik tutun: Kesme aslanağzını taşırken ve beklerken dik tutun; yatay kalan başakların ucu birkaç saat içinde yukarı kıvrılır ve buketin çizgisi bozulur.
- Meyveden uzak tutun: Olgun meyvelerin yaydığı etilen, çiçeklerin dökülmesini hızlandırır; vazoyu meyve tabağının yanına koymayın.
- Sapları açılı kesin: Sap uçlarından 2–3 cm'yi çapraz kesin, suya değecek yaprakları temizleyin.
- Suyu sık değiştirin: İki günde bir suyu tazeleyin, sapları yeniden kesin; çiçek besini tomurcukların açılmasına yardım eder.
- Solanları alın: Başağın alt kısmında solan çiçekleri parmakla koparın; başak daha uzun taze görünür.
Kesme çiçeklerin ömrünü uzatan diğer yöntemleri çiçeklerin uzun süre canlı kalmasını sağlayacak pratik yöntemler yazımızda anlattık. Aslanağzı kedi ve köpekler için zehirsiz olduğundan evcil hayvanlı evlerde de rahatlıkla kullanılabilir; diğer güvenli seçenekler evcil hayvan dostu bitkiler rehberimizde.
Aslanağzı ve benzeri bahar çiçeklerinin neşesini eve taşımak isterseniz floristlerimizin mevsimin taze çiçekleriyle hazırladığı renkli buket ve aranjmanlara göz atabilirsiniz. Buketlerdeki çiçek türleri mevsime ve günün taze çiçeklerine göre değişebilir.
Renkli Premium Bahar BuketiMevsimin canlı çiçekleri
Renkli Premium BuketRenkli mevsim çiçekleri
Cam Vazoda Renkli Premium ÇiçeklerVazoda hazır sunum
Bahar Çiçekleri Aranjmanı Paşabahçe PembePembe bahar tonları
Renkli Çardak Gül Buketi Çardak MixBahçe havasında renkli
Mevsimin çiçeklerini gönderin
Floristlerimiz renkli buketleri günün taze mevsim çiçekleriyle hazırlar ve kart notunuzla teslim eder. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
Aslanağzı Çiçeği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Aslanağzı çiçeği nedir?
Aslanağzı, Güneybatı Avrupa kökenli Antirrhinum majus bitkisidir. Yanlarından sıkıldığında ağız gibi açılan çiçekleri uzun başaklar üzerinde dizilir. Türkçedeki diğer adı danaburnu, İngilizce adı snapdragon'dır.
Aslanağzı çiçeği bakımı nasıl yapılır?
Aslanağzı günde en az 6 saat güneş, iyi drene olan toprak ve üst toprak kuruyunca yapılan sulama ister. Yapraklar ıslatılmamalı, solan başaklar kesilmeli, uzun çeşitlere destek verilmelidir.
Aslanağzı çiçeği ne zaman ekilir?
Tohumlar şubat–mart aylarında iç mekânda ekilir, fideler son dondan sonra nisan ortası–mayısta dışarı dikilir. Ilıman kıyı bölgelerinde eylül–ekim dikimi de yapılabilir ve ilkbaharda daha erken çiçek alınır.
Aslanağzı nasıl çoğaltılır?
Aslanağzı en kolay tohumla çoğaltılır; tohumlar toprakla örtülmeden yüzeye serpilir çünkü ışıkta çimlenir. Belirli bir rengi korumak için ilkbaharda ya da yaz sonunda alınan yeşil çeliklerle de çoğaltılabilir.
Aslanağzı çiçeğinin anlamı nedir?
Aslanağzı bugün en çok zarafet, güç ve zorluklar karşısında dik durmak anlamıyla anılır. Viktorya dönemi çiçek dilinde kaynağa göre kibarlık ya da aldatma anlamları da verilmiştir.
Aslanağzı her yıl açar mı?
Aslanağzı botanik olarak çok yıllıktır ve ılıman bölgelerde kışı geçirip ertesi yıl yeniden açabilir. Ancak ikinci yıldan sonra çiçek kalitesi düştüğü için çoğunlukla tek ya da iki yıllık olarak yetiştirilir; dökülen tohumlarından da kendiliğinden çıkabilir.
Aslanağzı kedi ve köpekler için zehirli mi?
Hayır. ASPCA'nın bitki listesinde aslanağzı (Antirrhinum majus) kedi, köpek ve atlar için zehirsiz olarak yer alır. Yine de evcil hayvanların herhangi bir bitkiyi çok miktarda yemesi mide rahatsızlığı yapabilir.
Aslanağzı vazoda kaç gün dayanır?
Kesme aslanağzı vazoda yaklaşık bir hafta, iyi bakımla 10 güne kadar dayanır. Dik tutulmalı, meyvelerden uzak durmalı ve suyu iki günde bir değiştirilmelidir.
