Çiçek rehberi · Kasımpatı (krizantem)
Kasımpatı (krizantem, Chrysanthemum), papatyagiller (Asteraceae) familyasından, sonbaharda açan çok yıllık bir süs bitkisidir. Gün uzunluğu 14 saatin altına indiğinde çiçeklenmeye başlar ve en bol çiçeğini Ekim–Kasım aylarında verir. Kasımpatı ile krizantem aynı çiçeğin iki adıdır; çiçek Uzak Doğu'da uzun ömür ve asaletin, Avrupa çiçek dilinde ise rengine göre sevgi ve neşenin simgesidir.
Kasımpatı hem bahçede hem saksıda kolay yetişir, vazoda da uzun süre taze kalır. Bu rehberde kasımpatının anlamını, renklerin anlamını, hikâyesini, bakımına kısa bir bakışı, çoğaltma zamanını ve hediye olarak kullanımını anlattık.
Yaz çiçekleri birer birer veda ederken çiçekçi tezgâhlarını ve balkonları dolduran o sarı, beyaz, mor ve bordo yumaklar, kasımpatıdır. Atölyemizde sonbahar demek kasımpatı demektir: Öğretmenler Günü buketlerinden sonbahar aranjmanlarına kadar en çok kullandığımız çiçeklerden biridir. Türkçe adındaki "Kasım" da çiçeğin en güzel göründüğü ayı hatırlatır. Aşağıda bu çiçeği tanımanız, doğru anlamla hediye etmeniz ve saksıda yıllarca yaşatmanız için bilmeniz gereken her şeyi topladık.
Kasımpatı (Krizantem) Nedir?
Kasımpatı, Chrysanthemum cinsine ait çiçeklerin Türkçe adıdır. Papatyagiller (Asteraceae) familyasında yer alan bu cinsin türleri Doğu Asya ile kuzeydoğu Avrupa'ya özgüdür ve çeşitlilik merkezi Çin'dir. Bugün çiçekçilerde ve bahçelerde gördüğümüz kasımpatıların büyük bölümü, ağırlıkla Chrysanthemum indicum'dan türetilmiş melez Chrysanthemum × morifolium'dur. Bu melez 30–90 santimetre boylanır ve binlerce çeşide sahiptir.
Kasımpatının "çiçek" diye gördüğümüz kısmı aslında yüzlerce küçük çiçekten oluşan bir çiçek başıdır: Dışta taç yaprağa benzeyen dil çiçekler, ortada tüp biçimli disk çiçekler bulunur. Çeşidine göre bu baş papatya gibi sade, ponpon gibi yuvarlak ya da örümcek gibi ince uzun yapraklı olabilir.
Kasımpatı ile krizantem aynı mı?
Evet, aynı çiçektir. Türk Dil Kurumu sözlüğü krizantem maddesini doğrudan kasımpatıya yönlendirir ve krizantemi Fransızca "chrysanthème" sözcüğünden gelen bir ad olarak verir. Latince ad Chrysanthemum ise Yunanca "khrysos" (altın) ve "anthemon" (çiçek) sözcüklerinden oluşur; yani krizantem "altın çiçek" demektir. Bu ad, cinsin yabani türlerindeki geleneksel sarı renkten gelir.
Kasımpatının diğer adı nedir?
Kasımpatının en yaygın diğer adı krizantemdir. İngilizcede "chrysanthemum" ya da kısaca "mum" denir. Halk arasında yanlışlıkla "krizanten" diye de yazılır; doğru yazım krizantemdir.
Kasımpatı Çiçeğinin Anlamı
Kasımpatı, Uzak Doğu'da uzun ömür, asalet ve sonbaharın; Avrupa çiçek dilinde neşe ve sevginin simgesidir. Bazı Avrupa ve Doğu Asya ülkelerinde ise yas ve anma çiçeği olarak kullanılır. Bu yüzden kasımpatının anlamı, kime ve hangi kültür bağlamında verildiğine göre değişir.
Uzun ömür
Çin'de krizantem dokuzuncu ayın çiçeğidir. Han hanedanı döneminde insanlar ömürlerini uzatmak dileğiyle dokuzuncu ayın dokuzuncu günü krizantem şarabı içerdi.
Asalet ve erdem
Krizantem, Çin sanatında erik çiçeği, orkide ve bambuyla birlikte "Dört Beyefendi"den biridir ve soylu karakteri temsil eder.
Neşe ve sevgi
Avrupa çiçek dilinde Çin krizantemi neşeyi, kırmızı krizantem "seni seviyorum" mesajını anlatır.
Anma ve yas
Fransa, Belçika, İtalya, İspanya ve Polonya gibi bazı ülkelerde belirli kasımpatı tipleri mezarlarda kullanılır. Çin, Japonya ve Kore'de beyaz krizantem yas ve kederle ilişkilendirilir.
ABD'de ise kasımpatı genellikle olumlu ve neşeli bir sonbahar çiçeği olarak görülür. Türkiye'de de sonbahar buketlerinin ve okul hediyelerinin en sevilen çiçeklerinden biridir.
Renklerine Göre Kasımpatı (Krizantem) Anlamları
Krizantemin renk anlamlarında iki kaynak öne çıkar: Avrupa'nın Viktorya dönemi çiçek dili ve Doğu Asya gelenekleri. Pembe, mor ve turuncu tonların anlamları ise günümüz çiçekçiliğinde yerleşmiş yorumlardır.
Renklerine göre kasımpatı anlamları
| Renk | Geleneksel anlam | Günümüzdeki kullanım |
|---|---|---|
| Sarı kasımpatı | Viktorya çiçek dilinde karşılık bulmamış sevgi; Doğu Asya'da sonbahar ve uzun ömür | Neşe, dostluk, sonbahar buketleri |
| Beyaz kasımpatı | Çin, Japonya ve Kore'de yas ve keder | Sade zarafet, saygı; anma çelenkleri |
| Kırmızı kasımpatı | Viktorya çiçek dilinde "seni seviyorum" | Romantik ve tutkulu buketler |
| Pembe kasımpatı | Belirgin bir geleneksel anlamı yok | Şefkat, sevgi, anneye ve öğretmene |
| Mor kasımpatı | Belirgin bir geleneksel anlamı yok | Asalet, saygı, iyi dilekler |
| Turuncu ve bordo kasımpatı | Belirgin bir geleneksel anlamı yok | Sonbahar sıcaklığı, enerji, coşku |
Florist ipucu: Doğu Asya kültüründen birine çiçek gönderiyorsanız yalnızca beyaz krizantemden oluşan bir buketten kaçının. Beyazı pembe, sarı ya da turuncu tonlarla karıştırmak bu çağrışımı ortadan kaldırır.
Krizantem Çiçeğinin Hikâyesi ve Kültürel Önemi
Krizantem, insanlığın en uzun süredir yetiştirdiği süs çiçeklerinden biridir. Çin'de MÖ 15. yüzyıla kadar uzanan bir geçmişle şifalı bitki olarak yetiştirilmeye başlandı; 1630'a gelindiğinde 500'den fazla çeşidi kayıt altındaydı. 2014 tahminlerine göre bugün dünyada 20.000'i aşkın kültür çeşidi bulunuyor.
- Çin: Krizantem Pekin'in ve Kaifeng'in şehir çiçeğidir. Kaifeng'de 1983'ten beri her yıl 18 Ekim–18 Kasım arasında Çin'in en büyük krizantem festivali düzenlenir.
- Japonya: Krizantem Japonya'ya 5. yüzyılda Çin'den ulaştı. 12. yüzyılda İmparator Go-Toba onu imparatorluk ailesinin arması yaptı; Japon monarşisi bugün hâlâ "Krizantem Tahtı" olarak anılır. Dokuzuncu ayın dokuzuncu günü kutlanan Kiku no Sekku (Krizantem Günü), beş kadim bayramdan biridir.
- Kore: 20. yüzyılın başından beri cenazelerde beyaz krizantem çelengi bırakmak yaygın bir gelenektir.
- Avrupa ve Amerika: Çiçek Batı'ya 17. yüzyılda geldi. ABD bahçeciliğine 1798'de İngiltere'den getirilen "Dark Purple" adlı bir çeşitle girdi.
- Türkiye: 2018 verilerine göre kasımpatı, karanfil, gerbera ve gülden sonra Türkiye'de en çok üretilen dördüncü kesme çiçektir; yılda yaklaşık 47,6 milyon sap üretilir.
Japonya'da her sonbahar Tokyo'daki Shinjuku Gyoen bahçesinde ve Meiji Tapınağı'nda krizantem sergileri açılır; tek bir bitkiden yüzlerce çiçek elde edilen gösteriler ve krizantem bonsaileri bu sergilerin en ilgi çeken bölümleridir.
Kasımpatı Ne Zaman Açar? Hangi Mevsimde Çiçek Verir?
Kasımpatı bir "kısa gün" bitkisidir: Gün uzunluğu 14 saatin altına indiğinde çiçek tomurcuğu oluşturur. Bu yüzden bahçe kasımpatıları yaz sonundan itibaren açmaya başlar, en bol çiçeğini Ekim–Kasım'da verir. Türk Dil Kurumu da kasımpatıyı "sonbahardan kışa değin açan" bir süs bitkisi olarak tanımlar.
Çiçekçilerde ise kasımpatıyı yılın her döneminde görebilirsiniz. Seralarda gün uzunluğu ışıkla ve karartmayla ayarlanarak çiçeklenme istenen zamana kaydırılır. Saksıda satılan kasımpatıların çoğu da bu şekilde çiçeğe getirilmiş bitkilerdir; ertesi yıl evde doğal takvimlerine, yani sonbahara dönerler.
Kasımpatı Çeşitleri: Ponpon, Örümcek, Papatya Tipi
ABD Ulusal Krizantem Derneği, kasımpatı çiçeklerini çiçek başının yapısına göre 13 sınıfa ayırır. Çiçekçilerde en sık karşılaşacağınız tipler şunlardır:
- Tek ve yarı katmerli (papatya tipi): Ortadaki sarı disk görünür, çevresinde bir ya da birkaç sıra taç yaprak vardır. Arılar ve kelebekler için değerli bir nektar kaynağıdır.
- Ponpon: Küçük, tam katmerli ve neredeyse kusursuz yuvarlak çiçekler.
- İçe kıvrık (incurve): Taç yaprakları içe doğru kıvrılarak top gibi bir baş oluşturur. Japonya'daki dev "ogiku" çiçekleri bu gruptandır.
- Örümcek (spider): İnce, uzun ve tüp biçimli taç yapraklar uçlarında kıvrılır. Atölyemizde sık kullandığımız Anastasia bu görünümdeki bir krizantem çeşididir.
- Sprey (dal) kasımpatı: Tek sapta çok sayıda küçük çiçek açar; buketlerde hacim ve renk için kullanılır.
- Anemon tipi: Ortadaki disk çiçekler belirgin ve kabarıktır, çevresini düz taç yapraklar sarar.
Kasımpatı Bakımına Kısa Bakış
Kasımpatı bol ışık, iyi drene bir toprak ve toprağı tamamen kurutmayan ama su da biriktirmeyen düzenli sulama ister; çiçeklenme bitince saplar kısaltılır ve bitki kışı donsuz, serin bir yerde geçirir. Saksıda, balkonda, bahçede ve vazoda bakımın tüm ayrıntılarını ayrı bir rehberde anlattık.
Kasımpatı (krizantem) künyesi
| Latince adı | Chrysanthemum × morifolium (eş anlamlı: C. × grandiflorum) |
|---|---|
| Familya | Asteraceae (papatyagiller) |
| Anavatanı | Doğu Asya (çeşitlilik merkezi Çin) ve kuzeydoğu Avrupa |
| Işık ve su | Bol ışık; düzenli ama su biriktirmeyen sulama |
| Çiçeklenme | Yaz sonu–sonbahar (en bol Ekim–Kasım) |
Ayrıntılı bakım rehberi: Kasımpatı Bakımı Nasıl Yapılır? Sulama sıklığı, budama, kış bakımı, vazoda Anastasia bakımı ve kuruyan kasımpatıyı canlandırma adımları bu yazıda.
Kasımpatı Çoğaltmaya Kısa Bakış
Kasımpatı genellikle tohumdan değil, çelikle çoğaltılır; melez çeşitler tohumdan aynı rengi vermez. Kışı geçiren anaçtan ilkbaharda çıkan genç sürgünler en kolay köklenen kısımdır; kök bölme ve tohumla çoğaltma da mümkündür.
Ayrıntılı rehber
Çelik alma adımları, suda köklendirme, kök bölme, tohum ve ay ay ekim takvimi için: Kasımpatı Nasıl Çoğaltılır?
Kasımpatı Kokar mı? Faydaları ve Zehirliliği
Kasımpatının çiçeğinden çok yaprakları kokar: Yapraklar ezildiğinde güçlü bir koku yayar. Çiçekler ise gül ya da sümbül gibi belirgin bir parfüm kokusuna sahip değildir. Kokuya hassas kişiler için bu, kasımpatıyı iyi bir buket seçeneği yapar.
Kasımpatının faydaları nelerdir?
Doğu Asya'nın bazı bölgelerinde Chrysanthemum morifolium'un sarı ya da beyaz çiçekleri kaynatılarak krizantem çayı yapılır; Kore'de krizantem çiçekleriyle tatlandırılan bir pirinç şarabı vardır. Böcek ilacı olarak kullanılan doğal pyrethrum ise kasımpatının akrabası olan farklı bir türden (Tanacetum cinerariifolium) elde edilir.
Kasımpatı, NASA'nın 1989'da yaptığı Temiz Hava Araştırması'nda incelenen bitkiler arasındadır. Ancak bu çalışma kapalı laboratuvar koşullarında yapıldı; sonraki değerlendirmeler, sonuçların sıradan evler ve ofisler için geçerli olmadığını gösteriyor. Kasımpatıyı bir hava temizleyici olarak değil, sonbaharın en renkli çiçeklerinden biri olarak düşünmek daha doğru olur.
Kasımpatı zehirli mi?
ASPCA'ya göre kasımpatı kediler, köpekler ve atlar için zehirlidir. İçerdiği seskiterpen laktonlar ve piretrinler kusma, ishal, aşırı salya, koordinasyon bozukluğu ve deride tahrişe yol açabilir. Çiçekçiden alınan kasımpatı gıda amacıyla yetiştirilmez; çay ya da yemekte kullanmayın.
Evinizde kedi ya da köpek varsa kasımpatıyı onların ulaşamayacağı bir yere koyun ya da evcil hayvan dostu bitkiler listemizden seçim yapın.
Hediye Olarak Kasımpatı: Öğretmenler Günü ve Sonbahar Buketleri
Kasımpatı, sonbaharın en güvenilir hediye çiçeğidir: Renk seçeneği boldur, vazoda uzun süre taze kalır ve fiyatı birçok çiçeğe göre erişilebilirdir. En çok tercih edildiği anlar şunlardır:
- Öğretmenler Günü: 24 Kasım, kasımpatının en bol olduğu döneme denk gelir. Pembe, sarı ve mor kasımpatılı küçük bir buket, öğretmene verilebilecek en zarif sembolik hediyelerden biridir. Seçenekler için Öğretmenler Günü için hediye ne alınır yazımıza bakabilirsiniz.
- Sonbahar sürprizi: Turuncu, bordo ve sarı kasımpatılar sonbahar renklerini eve taşır. Romantik fikirler için sonbahar için romantik çiçek önerileri yazımız var.
- Teşekkür ve tebrik: Pembe ve sarı tonlar neşeli ve samimi bir mesaj verir.
- Saksıda uzun ömürlü hediye: Saksı kasımpatısı doğru bakımla yıllarca her sonbahar yeniden çiçek açar.
Pembe Gül ve Beyaz Krizantem BuketiBeyaz kasımpatı ile pembe gül
Krizantem Aranjmanı Köstence PembeSarı kasımpatılı neşeli aranjman
Premium Vazoda Beyaz KrizantemSade ve şık beyaz kasımpatı
Anastasia Aranjmanı Kalamış PinkÖrümcek tipi kasımpatı
Anastasia Aranjmanı Kalamış YellowSarı kasımpatı ve gül uyumu
Turuncu Anastasia Buketi Amber ShineSonbaharın sıcak tonları
Kasımpatıyla sonbaharı kapısına götürün
Kasımpatı buket ve aranjmanlarımız kart notunuzla birlikte teslim edilir. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
Sıcak tonlu diğer seçenekler için sonbahar renkleri, okul hediyeleri için Öğretmenler Günü çiçekleri sayfamıza göz atabilirsiniz. Vazodaki kasımpatıyı daha uzun yaşatmak için vazoda kasımpatı ve Anastasia bakımı adımlarını uygulayın.
Kasımpatı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kasımpatı çiçeğinin anlamı nedir?
Kasımpatı Uzak Doğu'da uzun ömür, asalet ve sonbaharın; Avrupa çiçek dilinde neşe ve sevginin simgesidir. Bazı Avrupa ve Doğu Asya ülkelerinde ise özellikle beyaz kasımpatı yas ve anmayla ilişkilendirilir.
Kasımpatı ile krizantem aynı mı?
Evet, kasımpatı ve krizantem aynı çiçeğin iki adıdır. Krizantem adı Fransızca "chrysanthème" sözcüğünden gelir; Latince Chrysanthemum ise Yunanca "altın çiçek" anlamındadır.
Kasımpatı hangi mevsimde çiçek açar?
Kasımpatı sonbaharda açar. Gün uzunluğu 14 saatin altına indiğinde tomurcuk oluşturur; bahçede yaz sonundan itibaren açmaya başlar ve en bol çiçeğini Ekim–Kasım'da verir.
Anastasia çiçeği kasımpatı mı?
Evet. Anastasia, ince, uzun ve uçları kıvrık taç yapraklarıyla örümcek (spider) tipi kasımpatılar arasında yer alan bir krizantem çeşididir. Çiçekçilerde kesme çiçek olarak buket ve aranjmanlarda kullanılır.
Krizantem Japonya'da neyi simgeler?
Krizantem Japonya'da imparatorluk ailesinin simgesidir. 12. yüzyılda İmparator Go-Toba onu armaya taşımıştır ve Japon monarşisi bugün hâlâ "Krizantem Tahtı" olarak anılır; dokuzuncu ayın dokuzuncu günü de Krizantem Günü olarak kutlanır.
Kasımpatı neden kasım ayında açar?
Kasımpatı kısa gün bitkisidir: geceler uzayıp gün ışığı kısaldığında çiçek tomurcuğu oluşturur. Bu yüzden doğal koşullarda sonbaharda, özellikle ekim–kasım aylarında açar ve adını da bu aydan alır.
Kasımpatı kokar mı?
Kasımpatının çiçekleri belirgin bir parfüm kokusuna sahip değildir. Asıl koku yapraklardan gelir; yapraklar ezildiğinde güçlü bir koku yayar.
Kasımpatı kediler ve köpekler için zehirli mi?
Evet. ASPCA'ya göre kasımpatı kediler, köpekler ve atlar için zehirlidir; kusma, ishal, aşırı salya, koordinasyon bozukluğu ve deride tahriş yapabilir. Evcil hayvanınız kasımpatı yediyse veterinerinize başvurun.
