Bitki bakımı · Kasımpatı çoğaltma
Kasımpatı en kolay çelikle, yani dalından çoğaltılır: İlkbaharda ya da yaz başında anaç bitkinin çiçeksiz genç sürgünlerinden 5–10 cm'lik parçalar kesilir, alt yaprakları temizlenir ve nemli, gevşek bir köklendirme ortamına dikilir; aydınlık ve en az 10 °C'lik bir yerde çelikler 3–5 haftada kök salar.
İkinci yol, yaşlanan bitkiyi ilkbaharda kökünden bölmektir; her parça hemen yeni bir bitki olur. Tohumdan da kasımpatı yetiştirilebilir, ama çiçekçilerde satılan kasımpatıların çoğu melez olduğu için kendi bitkinizden aldığınız tohumdan aynı renk ve formda çiçek çıkmaz. Rengi korumak istiyorsanız çelik ya da bölme kullanın.
Kasım, atölyemizde kasımpatının en yoğun olduğu aydır; aynı ay en sık duyduğumuz soru da "Bu kasımpatıdan bir tane daha yapabilir miyim?" oluyor. Yapabilirsiniz, ama doğru zamanda ve doğru parçayla. Bu rehberde üç çoğaltma yöntemini, Marmara iklimine göre aylık takvimi ve çeliklerin neden çürüdüğünü; Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS), NC State Üniversitesi ve Iowa State Üniversitesi'nin yetiştirme bilgilerini floristlerimizin deneyimiyle karşılaştırarak anlattık. Sulama, budama ve kış bakımını ayrıca kasımpatı bakımı nasıl yapılır yazımızda, kasımpatının anlamını ve çeşitlerini Kasımpatı Çiçeği rehberimizde bulabilirsiniz.
Kasımpatı Nasıl Çoğaltılır?
Kasımpatı üç yolla çoğaltılır: çelikle (dalından), kökten bölerek ve tohumdan. RHS en kolay yolun ilkbaharda alınan çelikler olduğunu söylüyor; NC State de çelik ve bölmeyi önerilen yöntemler olarak sayıyor. Çelik ve bölmeyle elde edilen bitki, anacın birebir kopyasıdır; tohumdan çıkan bitki ise ana bitkiye benzemeyebilir. Ticari üretimde de çeşidin rengini ve formunu korumak için en yaygın yöntem çeliktir.
Kışı geçirmiş ve dipten bol sürgün veren bir anaç varsa çelik en verimli yoldur; ortası seyrelmiş yaşlı bir bitki için bölme hem çoğaltır hem gençleştirir. Elinizde bitki yoksa tohum paketinden başlayabilirsiniz.
Kasımpatı çoğaltma künyesi
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Latince ad | Chrysanthemum × morifolium (bahçe ve çiçekçi kasımpatısı) |
| Familya | Asteraceae (papatyagiller) |
| Köken | Beş Çin türünden geliştirilmiş karmaşık bir melez |
| Çoğaltma yolları | Çelik (en kolay ve en güvenilir), kök bölme, tohum |
| Çelik zamanı | Mart–haziran; kışlatılmış anaçtan şubat ortasından itibaren |
| Çelik boyu | Dipten çıkan sürgünde 5–7,5 cm, uç sürgünde 7,5–10 cm |
| Köklendirme ortamı | Yarı saksı toprağı + yarı perlit ya da iri kum; yalnızca perlit veya iri kum da olur |
| Sıcaklık ve ışık | En az 10 °C; parlak ama doğrudan güneş almayan yer |
| Köklenme süresi | 3–5 hafta |
| Bölme zamanı | İlkbahar, yeni sürgünler görünmeye başlayınca |
| Tohum ekimi | İlkbaharda yaklaşık 15 °C'de; çimlenme 2 hafta içinde |
| Dışarı dikim | Son donlar geçtikten sonra, bitkiler arası 30–45 cm |
| Çiçeklenme | İlkbaharda köklenen çelik aynı yılın yaz sonu ya da sonbaharında açar |
| Dikkat | Özsuyu hassas ciltte hafif tahriş yapabilir; çelik alırken eldiven giyin |
Kasımpatı Ne Zaman Ekilir, Ne Zaman Dikilir?
Kasımpatı ilkbaharda çoğaltılır ve dikilir: Çelik için mart–haziran, kök bölme için mart–nisan, tohum ekimi için mart–nisan en uygun aylardır; köklü çelikler ve fideler son donlar geçince dışarı dikilir. Kasımpatı gün kısaldığında çiçek açan bir bitki olduğu için ilkbaharda başlayan her yeni bitki, yazı büyüyerek geçirir ve aynı sonbaharda çiçeğe gelir.
Aşağıdaki takvim İstanbul ve Marmara kıyıları içindir; aylar kesin tarih değil, aralıktır. Son donların daha geç bittiği İç ve Doğu Anadolu'da dışarı dikimi iki-dört hafta geciktirin.
Kasımpatı çoğaltma ve dikim takvimi (Marmara iklimi)
| Dönem | Çelik | Kök bölme | Tohum | Dikim |
|---|---|---|---|---|
| Ocak–Şubat | Kışlatılmış anacı ocakta aydınlık, 7–10 °C'lik bir yere alın; şubat ortasından ilk çelikler | Yapılmaz | Yapılmaz | Yapılmaz |
| Mart–Nisan | En verimli dönem: dipten çıkan sürgünler | En uygun zaman | İçeride, ılık ortamda ekim | Bölünen parçalar hemen; köklü çelikler son dondan sonra |
| Mayıs–Haziran | Uç çelikleri; haziran sonu son fırsat | Geç kalınmış, bitki zorlanır | Dışarıya doğrudan ekim (mayıs) | Köklü çelikler, fideler ve genç bitkiler |
| Temmuz–Ağustos | Önerilmez; yeni bitki sonbahara güçlenemez | Yapılmaz | Yapılmaz | Saksılı genç bitki dikilebilir, sık sulama ister |
| Eylül–Ekim | Yapılmaz (bitki tomurcukta) | Yapılmaz | Kuruyan çiçek başlarından tohum toplama | Çiçekli saksı bitkisi bahçeye alınabilir |
| Kasım–Aralık | Yapılmaz; anacı budayıp kışlatın | Yapılmaz | Tohumu kuru ve serin yerde saklayın | Önerilmez |
Kasımpatı bahçeye dikilir mi?
Evet. RHS, kasımpatıyı güneş alan, verimli ve suyu birikmeyen bir yere, bitkiler arasında 30–45 cm bırakarak dikmeyi öneriyor. İlkbaharda köklenen çelikleri dışarı çıkarmadan önce bir-iki hafta gündüzleri dışarıda, geceleri içeride tutarak havaya alıştırın. Sonbaharda hediye gelen çiçekli bir saksı kasımpatısını da bahçeye dikebilirsiniz; ancak kök salmak için zamanı az olduğundan ilk kışını korunaklı bir köşede geçirmesi gerekir. Diğer bitkilerin ekim aylarını hangi bitki hangi ayda ekilir rehberimizde topladık.
Kasımpatı Dalından Tutar mı?
Evet, kasımpatı dalından kolayca tutar; yeter ki dal, çiçeksiz ve henüz yumuşak olan genç bir sürgün olsun. RHS, ilkbaharda bitkinin dibinden çıkan güçlü sürgünlerin "hızlı ve güvenilir" biçimde köklendiğini belirtiyor.
Aynı şey çiçek açmış, sertleşmiş bir dal için geçerli değildir. Çiçek ya da tomurcuk taşıyan dal enerjisini çiçeğe harcar; alt kısmı da odunlaşmaya başladığından kök vermesi zorlaşır. Çeliği bu yüzden çiçeklenme mevsiminde değil, bitkinin yeniden büyümeye geçtiği ilkbaharda almak gerekir.
Çiçekçiden aldığım Anastasia dalı köklenir mi?
Dürüst cevap: şansı düşüktür. Buket ve aranjmanlardaki Anastasia ve diğer kasımpatı dalları çiçek açmış, sertleşmiş saplardır ve kesimden sonra günlerce soğuk zincirde ve vazoda beklemiştir. Denemek isterseniz çiçeği ve tüm tomurcukları kesin, sapın alt yapraklarını temizleyin ve varsa yaprak koltuğundan çıkan küçük, yeşil yan sürgünü 5–7 cm olarak ayırıp köklendirin. Bu bir deneydir; tutmazsa sizin hatanız değildir. Garantili yol, ilkbaharda köklü bir kasımpatı fidesi ya da saksı bitkisi edinip ondan çelik almaktır.
Kasımpatı Çelikten Nasıl Çoğaltılır? 7 Adım
Kasımpatı çelikten, çiçeksiz genç sürgünün 5–10 cm'lik ucunu kesip alt yapraklarını temizleyerek ve gevşek, nemli bir ortama dikerek çoğaltılır. Iowa State Üniversitesi uç çelikleri için 7,5–10 cm, RHS dipten çıkan sürgünler için 5–7,5 cm öneriyor. Genel çelik tekniğini, farklı çelik türlerini ve köklendirme hormonlarını çelik köklendirme nedir yazımızda ayrıntılı anlattık; aşağıdaki adımlar kasımpatıya özeldir.
Sağlıklı ve çiçeksiz bir sürgün seçin
İlkbaharda anacın dibinden ya da dış kenarından çıkan, tomurcuk taşımayan, sağlıklı yeşil sürgünleri işaretleyin. Zararlı ya da leke görülen sürgünlerden çelik almayın.
5–10 cm'lik çeliği keskin bir bıçakla kesin
Dip sürgününü toprağa en yakın noktadan, uç çeliğini ise bir yaprak boğumunun hemen altından kesin. Temiz ve keskin bıçak, sapı ezmeden düzgün bir kesim yüzeyi bırakır.
Alt yaprakları temizleyin
Toprağa girecek kısımdaki tüm yaprakları koparın, üstte 2–4 yaprak bırakın. Çelikte tomurcuk varsa onu da alın; çelik enerjisini köke vermelidir.
İsterseniz köklendirme hormonu kullanın
Kasımpatı hormonsuz da köklenir; RHS'nin tarifinde hormon yer almıyor. Iowa State ise kesik ucun toz köklendirme hormonuna batırılmasını öneriyor; özellikle yaz başındaki uç çeliklerinde başarıyı artırabilir.
Gevşek ve iyi drene bir ortama dikin
Yarı saksı toprağı ve yarı perlit ya da iri kum karışımı hazırlayın. Kalemle açtığınız deliğe çeliği 2–3 cm derinliğe yerleştirin, etrafını hafifçe bastırıp sulayın.
Aydınlık, ılık ve nemli tutun
Saksıyı en az 10 °C olan, parlak ama doğrudan güneş almayan bir pencere önüne koyun. Üzerini şeffaf bir kapak ya da poşetle örtüp her gün kısa süre havalandırın; ortam hep nemli olsun, çamur olmasın.
Köklenmeyi kontrol edip saksıya alın
3–5 hafta içinde yeni yapraklar belirir ve çelik hafifçe çekildiğinde direnç gösterir. Kökler saksının dibinde görününce her çeliği ayrı bir saksıya alın.
Köklendirme karışımındaki perlitin ne işe yaradığını bitkiler için perlit kullanımı yazımızda anlattık. Toprak yerine hindistan cevizi lifiyle de çalışabilirsiniz; özellikleri kokopit nedir yazımızda. Çok sayıda çelik alacaksanız balkonda ya da pencere önünde kurulan küçük bir sera nemi dengede tutar: mini sera nasıl yapılır.
Kasımpatı Suda Köklendirilir mi?
Kasımpatı çeliği suda da kök verir, ama toprakta köklenen çelik daha sağlam bir bitki olur. Suda oluşan kökler ince ve kırılgandır; çelik toprağa geçtiğinde bu köklerin bir kısmı işlevini yitirir ve bitki birkaç gün duraklar. Bu yüzden RHS ve Iowa State'in tarifleri de çeliği doğrudan nemli köklendirme ortamına dikmeye dayanır.
Yine de denemek isterseniz floristlerimizin önerdiği yol şöyle:
- Yalnızca sapı suya koyun: Su altında hiç yaprak kalmasın; suda kalan yaprak çürür ve çeliği de çürütür.
- Suyu iki günde bir değiştirin: Bulanıklaşan su, kesik ucun kararmasının en hızlı yoludur.
- Kökler 2–3 cm olunca toprağa alın: Uzun su köklerini beklemek geçişi zorlaştırır. İlk hafta toprağı her zamankinden biraz daha nemli tutun.
- Aydınlık ama güneşsiz yer seçin: Doğrudan güneş suyu ısıtır, yosun ve bakteri artar.
Köklenen Kasımpatı Çeliği Ne Zaman Saksıya Alınır?
Köklenen kasımpatı çeliği, yeni yapraklar çıkarmaya başladığında ve kökler saksının dibinde göründüğünde, yani çoğunlukla dikimden 3–5 hafta sonra kendi saksısına alınır. RHS'nin tarifine göre çelikler yaklaşık üç haftada kök salar, birkaç büyük saksı değişimiyle iki ay kadar içinde dışarı dikilecek boya gelir.
- İlk saksı küçük olsun: 9–10 cm'lik bir saksı genç kökler için yeterlidir; büyük saksıda toprak geç kurur ve kök çürümesi riski artar.
- Uç almayı unutmayın: Fide 15–20 cm olunca tepesini bir yaprak çiftinin üstünden koparmak, tek dal yerine çok dallı ve bol çiçekli bir bitki verir.
- Dışarı dikimden önce alıştırın: Son donlar geçince bir-iki hafta gündüz dışarıda tutup sonra bahçeye ya da büyük saksısına dikin.
- İlk yılın çiçeği: İlkbaharda köklenen çelik aynı yılın yaz sonunda ya da sonbaharında çiçek açar.
Fideyi büyüdükçe bir boy büyük saksıya geçirmenin püf noktalarını saksı nasıl değiştirilir rehberimizde bulabilirsiniz.
Kasımpatı Kökten Bölerek Nasıl Çoğaltılır?
Kasımpatı, ilkbaharda yeni sürgünler görünmeye başladığında bitkiyi topraktan çıkarıp keskin bir bıçakla her biri birkaç sürgün ve kök taşıyan parçalara ayırarak bölünür; parçalar hemen yeniden dikilir. RHS, yaşlanan kasımpatıların zamanla gücünü kaybettiğini ve ilkbaharda bölünerek yenilenebileceğini; NC State de bitkinin sıkışmaması için birkaç yılda bir bölünebileceğini belirtiyor.
Bitkiyi bir gün önceden sulayın
Nemli toprak köklerin etrafında kalır ve bölme sırasında kökler daha az kopar.
Kök topunu bütün olarak çıkarın
Saksıdaysa ters çevirip çıkarın; bahçedeyse bitkinin çevresinden geniş bir daire çizerek bel ya da kürekle kaldırın.
Dış kısımları ayırın
Keskin bir bıçakla kök topunu parçalara bölün; her parçada birkaç sağlıklı sürgün ve iyi bir kök kütlesi kalsın. Genellikle dış kenardaki genç parçalar, yaşlı ve odunlaşmış ortadan daha canlıdır.
Bekletmeden dikin ve sulayın
Parçaları aynı derinlikte, taze toprağa dikin, bol sulayın ve ilk hafta doğrudan öğle güneşinden koruyun.
Bölme, çelikten daha az sayıda ama hemen daha büyük bitki verir.
Kasımpatı Tohumu Nasıl Alınır, Nasıl Ekilir?
Kasımpatı tohumu, çiçek başı bitkinin üzerinde tamamen kuruyup kahverengileştiğinde kesilip birkaç gün kâğıt bir torbada kurutularak ve ufalanarak alınır; tohum ilkbaharda, yaklaşık 15 °C'de ekilir. RHS'ye göre tohum iki hafta içinde çimlenir ve çıkan bitkiler aynı yıl çiçek açabilir.
Kendi kasımpatınızdan tohum alırsanız ne olur?
Kasımpatı çiçeği aslında yüzlerce küçük çiçekten oluşur. Kenardaki uzun taç yapraklı çiçekler yalnızca dişi organ taşır; tohumu asıl ortadaki küçük disk çiçekler verir. Ponpon ve çok katlı (katmerli) çeşitlerde disk çiçekler çok az olduğundan tohum da az oluşur ya da hiç oluşmaz. Oluşan tohumdan çıkan bitki ise melez anacın birebir kopyası değildir; renk, çiçek formu ve boy değişebilir. Aynı çiçeği istiyorsanız çelik kullanın.
Kasımpatı tohumu nasıl ekilir?
- Zaman: Mart–nisanda içeride, ılık bir pencere önünde ekin; dışarıya doğrudan ekim için mayısı bekleyin.
- Ortam: İnce ve nemli bir tohum toprağı kullanın; küçük tohumları yüzeye serpip üzerini çok ince örtün.
- Nem ve sıcaklık: Toprağı püskürtmeyle nemli tutun, yaklaşık 15 °C'de çimlenme iki haftayı bulmaz.
- Şaşırtma: Fideler birkaç gerçek yaprak çıkarınca tek tek küçük saksılara alın; son donlardan sonra dışarı dikin.
Paketli tohumdan yetiştirilmek üzere seçilmiş çeşitler, kendi bitkinizden toplanan tohuma göre daha tutarlı sonuç verir. Çiçekçiden alınan kesme kasımpatıdan tohum almak ise pek mümkün değildir; çiçekler tohum olgunlaşmadan kesilir.
Kasımda Ne Yapılır? Anaç Bitkiyi İlkbahara Hazırlamak
Kasımda kasımpatı çoğaltılmaz; ama ilkbahardaki çeliklerin kaynağı olacak anaç bitki bu ayda hazırlanır. Hediye gelen ya da balkonunuzda açan saksı kasımpatısı, doğru kışlatılırsa ilkbaharda size onlarca çelik verebilir.
- Çiçeklenme bitince kısaltın: RHS, son çiçekler solunca bitkinin 20 cm'ye kadar kesilmesini öneriyor; bu kısa kütüğe bahçecilikte "anaç" denir.
- Donsuz ve serin bir yerde dinlendirin: Kapalı balkon, merdiven boşluğu ya da ısıtılmayan bir oda idealdir; toprak kış boyunca yalnızca hafif nemli kalsın.
- Ocakta uyandırın: Erken çelik almak isterseniz anacı ocakta aydınlık, 7–10 °C'lik bir yere alıp toprağını iyice nemlendirin. RHS'ye göre 3–4 hafta içinde, şubat ortasından itibaren çeliklik sürgünler oluşur.
Kış bakımının ayrıntıları, budama ve sulama için kasımpatı bakımı rehberimize bakın. Bu mevsim kasımpatının vazodaki en güzel hâli olan Anastasia ise buket ve aranjmanlarda öne çıkıyor:
Anastasia Pink Bloom AranjmanıPembe tonlarda premium tasarım
Anastasia Aranjmanı Kalamış FloraCam vazoda kasımpatı ve çardak gül
Turuncu Anastasia Buketi Amber ShineCanlı turuncu Anastasia
Pink Rosalie Anastasia AranjmanıFuşya kasımpatı ve gül
Anastasia Aranjmanı Galata OrangeTuruncu ve sarı tonlar
Sonbaharın çiçeği kapınızda
Floristlerimizin hazırladığı kasımpatı buket ve aranjmanları kart notunuzla birlikte teslim edilir. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
İnce, uzun ve uçları kıvrık taç yapraklı örümcek tipi kasımpatıların tamamı Anastasia çiçeği sayfamızda.
Kasımpatı Çeliği Çürüdü, Kök Vermedi: Sorunlar ve Çözümleri
Kasımpatı çeliklerinin tutmamasının en sık nedeni fazla ıslak ve havasız ortamdır; ikinci sırada soğuk ve yanlış dal seçimi gelir. Iowa State'in 4–5 haftalık köklenme süresini aşan bir çelik hâlâ yeşil ve dik duruyorsa sabırla bekleyin; kararan ve yumuşayan çelik ise kurtarılamaz.
Kasımpatı çoğaltmada sorun ve çözüm tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Çeliğin dibi kararıp yumuşadı | Fazla ıslak, ağır toprak; kapalı ve hiç havalandırılmayan poşet | Çürüyen çeliği atın. Yenilerini perlit ya da kum oranı yüksek bir karışıma dikin, kapağı her gün açın. |
| Çelik ilk gün pörsüdü | Çok fazla yaprak, doğrudan güneş, kuru hava | Üstte 2–4 yaprak bırakın, gölgeye alın, üzerini şeffaf bir kapakla örtün. |
| 6 hafta geçti, kök yok | 10 °C'nin altında ortam, çiçekli ya da sertleşmiş dal, kuruyan toprak | Daha ılık bir yere alın; bir sonraki denemede çiçeksiz genç sürgün kullanın, gerekirse köklendirme hormonu ekleyin. |
| Çelik köklenmeden tomurcuk yaptı | Gün kısalmış ya da çelik zaten tomurcuklu bir daldan alınmış | Tomurcukları koparın; çeliği ilkbahar ve yaz başında alın. |
| Fideler incecik uzayıp devriliyor | Yetersiz ışık | En aydınlık pencereye alın, tepelerini koparıp dallanmayı teşvik edin. |
| Bölünen parça boynunu büktü | Kök kaybı, sıcak güneş, susuzluk | Birkaç gün yarı gölgede tutup düzenli sulayın; sağlam parçalar bir haftada toparlanır. |
Kök ve sap çürümesinin nedenlerini ve önlenmesini çiçek çürümesi nedir yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kasımpatı Çoğaltma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kasımpatı nasıl köklendirilir?
Çiçeksiz genç bir sürgünden 5–10 cm'lik çelik kesin, alt yapraklarını temizleyin ve yarı saksı toprağı, yarı perlit ya da kum karışımına 2–3 cm derinliğe dikin. Ortamı nemli, en az 10 °C ve aydınlık ama güneşsiz tutun; çelik 3–5 haftada kök salar.
Kasımpatı hangi ayda ekilir?
Marmara ikliminde kasımpatı çelikleri mart–haziran, kök bölme mart–nisan, tohum ise mart–nisan aylarında içeride ekilir. Köklenen çelikler ve fideler son donlar geçtikten sonra, genellikle nisan sonu ile haziran arasında dışarı dikilir.
Kasımpatı tohumu hangi ayda ekilir?
Kasımpatı tohumu ilkbaharda, mart–nisanda ılık bir iç mekânda ekilir; yaklaşık 15 °C'de iki hafta içinde çimlenir. Dışarıya doğrudan ekim için donların bittiği mayısı beklemek daha güvenlidir.
Kasımpatı fidanı ne zaman dikilir?
Kasımpatı fidesi son donlar geçtikten sonra, ilkbahar sonunda dikilir; yaz başında alınan genç bitkiler de doğrudan bahçeye ya da saksıya konabilir. Dikmeden önce fideyi bir-iki hafta dış havaya alıştırın ve bitkiler arasında 30–45 cm bırakın.
Çiçekçiden aldığım kasımpatı dalını köklendirebilir miyim?
Deneyebilirsiniz ama başarı şansı düşüktür, çünkü buketteki dallar çiçek açmış, sertleşmiş ve günlerce kesik beklemiş saplardır. Çiçek ve tomurcukları alıp varsa küçük yeşil yan sürgünü köklendirmeyi deneyin; garantili yol ilkbaharda köklü bir bitkiden çelik almaktır.
Kasımpatı tohumundan aynı çiçek çıkar mı?
Çoğu zaman çıkmaz. Çiçekçi ve bahçe kasımpatılarının büyük kısmı melez olduğundan kendi bitkinizden topladığınız tohum farklı renk, form ya da boyda bitkiler verebilir. Aynı çiçeği çoğaltmak için çelik ya da kök bölme kullanın.
Kasımpatı çeliği için köklendirme hormonu şart mı?
Şart değil; kasımpatı genç sürgünlerden hormonsuz da kolayca köklenir. Iowa State Üniversitesi yine de kesik ucun köklendirme hormonuna batırılmasını öneriyor; yaz başındaki uç çeliklerinde ya da önceki denemeleri tutmayanlarda işe yarayabilir.
Çelikten yetişen kasımpatı ne zaman çiçek açar?
İlkbaharda köklenen kasımpatı çeliği aynı yılın yaz sonunda ya da sonbaharında çiçek açar. Kasımpatı gün kısaldığında çiçeklendiği için ilk çiçekler Marmara'da genellikle eylül–kasım arasında görülür.
