Bitki bakımı · Sarkan salon bitkileri
Salon sarmaşığı, Latince adı Epipremnum aureum olan, Fransız Polinezyası'ndaki Mo'orea adasından gelen, kalp biçimli parlak yapraklı sarkan ya da tırmanan bir salon bitkisidir; parlak dolaylı ışıkta ve toprağının üst kısmı kurudukça sulandığında hızla büyür, suda kolayca köklenir, ancak kediler ve köpekler için zehirlidir.
Halk arasında pothos, potos ya da patos sarmaşığı da denir; bu ad, bitkinin 1880'de ilk tanımlandığı Pothos aureus adından kalmıştır. Az ışığa en dayanıklı salon bitkilerinden biridir, ama ışık azaldıkça yapraklarındaki sarı-beyaz desenler solar. Ev koşullarında neredeyse hiç çiçek açmaz.
Salon sarmaşığı, ilk bitkisini alan okurlarımıza en sık önerdiğimiz türlerden biri: Unutulan bir sulamayı affeder, raf kenarından metrelerce sarkar ve bir dal parçasıyla yeni bir bitkiye dönüşür. Bu rehberde salon sarmaşığının kökenini, "pothos ne demek" sorusunun cevabını, çeşitlerini, bakımını, suda köklendirmeyi ve evcil hayvan riskini kaynaklarıyla anlatıyoruz. Duvar ve bahçe sarmaşıklarını merak ediyorsanız sarmaşık bakımı yazımız dış mekân türlerini ele alıyor.
Salon Sarmaşığı Nedir?
Salon sarmaşığı, yılanyastığıgiller (Araceae) familyasından, her dem yeşil, otsu bir tırmanıcı bitkidir. Bilimsel adı Epipremnum aureum'dur; tür adı Latincede "altın renkli" anlamına gelir ve yapraklardaki sarı lekelere gönderme yapar. Anavatanı, Fransız Polinezyası'ndaki Cemiyet Adaları'ndan biri olan Mo'orea'dır. Bazı kaynaklarda geçen "anavatanı Fransa" bilgisi yanlıştır; Fransa ile bağı, adanın bugün Fransa'ya bağlı bir denizaşırı topluluk içinde yer almasından ibarettir.
Doğada gövdesindeki kahverengi hava kökleriyle ağaçlara tutunarak 20 metreye kadar tırmanır; tırmanan olgun bitkinin yaprakları 90–100 cm'ye ulaşır ve derin yarıklar oluşturur. Saksıda ise bitki genç yaprak formunu korur; yapraklar çoğunlukla 10–20 cm, kalp biçimli ve bütündür. Bitki tropik bölgelerde o kadar hızlı yayılmıştır ki Güney Afrika, Avustralya ve Pasifik adaları gibi yerlerde istilacı tür olarak ormanlara zarar verdiği bildirilmiştir.
Salon sarmaşığı bakım künyesi
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Latince ad | Epipremnum aureum (Linden & André) G.S.Bunting · Eş anlamlıları: Pothos aureus, Scindapsus aureus |
| Familya | Araceae (yılanyastığıgiller) |
| Diğer adları | Pothos, potos, patos sarmaşığı, ev sarmaşığı; İngilizcede golden pothos, devil's ivy |
| Anavatan | Mo'orea, Cemiyet Adaları (Fransız Polinezyası) |
| Boy | Saksıda dallar 2–4 metre ve üzeri; doğada 20 metreye kadar tırmanır |
| Işık | Parlak dolaylı ışık; az ışığa uzun süre dayanır ama desenler solar |
| Sulama | Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca bol su; tabakta su bırakılmaz |
| Sıcaklık | İdeal 15–29 °C; 10 °C'nin altında zarar görür |
| Nem | Ev nemine uyum sağlar; kuru havada yaprak uçları kahverengileşebilir |
| Toprak | Gevşek, iyi drene olan yeşil bitki toprağı |
| Gübre | Mart–eylül, 4–8 haftada bir sıvı yeşil bitki gübresi |
| Çoğaltma | Boğumlu gövde çeliği; suda ya da toprakta kolayca köklenir |
| Zehirlilik | Zehirli; kalsiyum oksalat kristalleri içerir (ASPCA: kedi ve köpekler için) |
| Çiçeklenme | Ev koşullarında neredeyse hiç; doğada da nadir |
Pothos Ne Demek? Potos ve Patos Aynı Bitki mi?
Pothos, salon sarmaşığının eski bilimsel adından kalan ve bugün de en yaygın kullanılan halk adıdır. Bitki 1880'de Linden ve André tarafından Pothos aureus adıyla tanımlandı; sonraki yıllarda Scindapsus, Rhaphidophora ve Epipremnum pinnatum altında da sınıflandırıldı ve 1964'te bugünkü adı Epipremnum aureum'u aldı. Botanikte Pothos ayrı bir cinstir, ama ev bitkisi dünyasında "pothos" denince neredeyse her zaman salon sarmaşığı anlaşılır.
- Potos, patos: "Pothos" kelimesinin Türkçede yaygınlaşan yazımlarıdır; hepsi aynı bitkiyi anlatır.
- Şeytan sarmaşığı: İngilizcedeki "devil's ivy" adının çevirisidir; bitkinin çok dayanıklı olması ve karanlıkta bile yeşil kalmasından gelir.
- Para bitkisi: Hint alt kıtasında "money plant" diye anılır; Türkiye'de para çiçeği denince ise genellikle Crassula ovata anlaşılır.
- Sık karıştırılan bitki: Kalp yapraklı filodendron (Philodendron hederaceum) çok benzer; NC State'e göre salon sarmaşığının yaprak sapları oluklu, yeni sürgünlerinde belirgin kılıf yaprağı yoktur.
Salon Sarmaşığı Çeşitleri
Salon sarmaşığı çeşitleri yaprak rengi ve desenine göre ayrılır; bakımları aynıdır, ama beyaz ve sarı desenli çeşitler daha çok ışık ister. Aşağıdaki tablo en yaygın çeşitleri ve satışta sık karıştırılan benzerlerini gösteriyor.
Yaygın salon sarmaşığı (pothos) çeşitleri
| Çeşit | Yaprak görünümü | Bakım notu |
|---|---|---|
| Golden (altın pothos) | Yeşil zemin üzerinde sarı çizgi ve lekeler | En dayanıklı ve en yaygın çeşit |
| Marble Queen | Beyaz-krem ve yeşil mermer deseni | Yavaş büyür; desen için bol dolaylı ışık ister |
| Neon | Parlak, düz limon sarısı-yeşil yapraklar | Az ışıkta rengi koyulaşır |
| N'Joy | Küçük, ince yapraklarda belirgin beyaz-krem alanlar | Toplu büyür, raf ve masa için uygun |
| Pearls and Jade | Yeşil-beyaz-gri benekli küçük yapraklar | Yavaş büyür, fazla suya hassastır |
| Jade | Düz koyu yeşil yapraklar | Az ışığa en uyumlu çeşit |
| Satin pothos (benzer tür) | Koyu yeşil, gümüşi benekli, kadifemsi yapraklar | Aslında farklı bir cinstir: Scindapsus pictus |
Salon Sarmaşığı Bakımı Nasıl Yapılır?
Salon sarmaşığı bakımı, parlak dolaylı ışık, üstü kurudukça yapılan sulama ve ara sıra budamadan ibarettir. NC State bitkiyi "yetiştirmesi çok kolay" olarak tanımlar; az ışıkta uzun süre yaşadığını, toprağın sulamalar arasında kurumasına izin verilmesi gerektiğini ve kış dışındaki aylarda iki ayda bir gübrelemenin yeterli olduğunu belirtir. Aşağıdaki yedi adım evde düzenli bakım için yeterlidir.
Aydınlık, doğrudan güneşsiz bir yer seçin
Tül perdeli bir pencerenin yakını idealdir. Öğle güneşi yaprakları soldurup yakar.
Toprağın üstü kurudukça sulayın
Üst 2–3 cm kuruduğunda saksının dibinden su çıkana kadar sulayın, ardından tabağı boşaltın.
Delikli saksı ve gevşek toprak kullanın
Yeşil bitki toprağına bir miktar perlit eklemek kök çürümesini önler.
Büyüme döneminde besleyin
Marttan eylüle kadar 4–8 haftada bir sıvı yeşil bitki gübresi verin; kışın gübrelemeyin.
Uzayan dalları budayın
Çıplaklaşan dalları bir boğumun hemen üstünden kesin; bitki kesimin altından yeni sürgün verir.
Yaprakların tozunu alın
Ayda bir yaprakları nemli, yumuşak bir bezle silin; tozlu yaprak daha az ışık alır.
Soğuktan koruyun
Kışın soğuk cam önlerinden, sık açılan kapılardan ve klima üflemesinden uzak tutun.
Salon Sarmaşığı Nerede Durmalı? Neyi Sever?
Salon sarmaşığı, aydınlık ama doğrudan güneş almayan, ılık bir köşede durmalıdır: doğu ya da kuzey penceresinin önü, güney penceresinden birkaç adım geride bir raf, aydınlık bir mutfak ya da banyo. Sarkan dalları nedeniyle kitaplık üstü, askılı saksı ve yüksek raflar en güzel durduğu yerlerdir.
Az ışıkta yaşar mı?
Evet; NC State bitkinin az ışıkta uzun süre yaşadığını belirtir. Ama yapraklar küçülür, aralar açılır ve sarı-beyaz desenler kaybolur.
Banyoda olur mu?
Penceresi olan bir banyo, nemi sayesinde iyi bir yerdir. Hiç pencere yoksa bitki zamanla zayıflar.
Ofiste olur mu?
Floresan ve LED ışıkla aydınlatılan ofislerde iyi yaşar; masaya yakın bir rafta uzun yıllar kalabilir.
Salon sarmaşığını sudan çıkmayan bir akvaryumun kenarına da yerleştirenler var: Kökleri suya sarkıtılan dallar köklenir ve bir süre suda yaşar. Bu durumda yaprakların suya değmemesine dikkat edin; bitki zehirli olduğu için kedilerin ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde olsun. Işığı kısıtlı odalar için başka seçenekleri karanlıkta yetişen bitkiler rehberimizde topladık.
Salon Sarmaşığı Kaç Günde Bir Sulanır?
Salon sarmaşığı, toprağının üst 2–3 cm'si kuruduğunda sulanır; bu, çoğu evde yazın haftada bir, kışın 10–14 günde bir demektir. Saksı küçük ve oda sıcaksa aralık kısalır. Bitki hafif susuzluğu fazla sudan çok daha iyi tolere eder; susadığında yaprakları sarkar ve sulamadan birkaç saat sonra toparlanır.
- Seyrek ve bol: Sularken toprağın tamamını ıslatın, fazlası saksının dibinden çıksın.
- Tabakta su bırakmayın: NC State fazla sulamanın kök çürümesine ve yaprak kenarlarında kararmaya yol açtığını belirtir.
- Su sıcaklığı: Oda sıcaklığında, bir gece bekletilmiş su kullanın.
- Suda yetiştiriyorsanız: Suyu 1–2 haftada bir tazeleyin, kabı temiz tutun; ayda bir çok seyreltilmiş sıvı gübre ekleyebilirsiniz.
Salon Sarmaşığı Nasıl Çoğaltılır?
Salon sarmaşığı en az bir boğum içeren gövde çelikleriyle çok kolay çoğaltılır. Boğum, yaprağın gövdeye bağlandığı ve kahverengi hava kökü tomurcuğunun bulunduğu kabarık noktadır; yeni kökler buradan çıkar. NC State, dalların suda kolayca köklendiğini not eder. En hızlı sonuç ilkbahar ve yaz aylarında alınır.
Sağlıklı bir dal seçin
4–6 yapraklı, canlı bir dal belirleyin.
Boğumun altından kesin
Temiz bir makasla, bir boğumun yaklaşık 1 cm altından kesin. Uzun dalı her biri bir-iki yapraklı ve boğumlu parçalara bölebilirsiniz.
Alt yaprağı temizleyin
Suya girecek boğumdaki yaprağı koparın; suda kalan yaprak çürür.
Suya ya da toprağa koyun
Boğum suyun içinde kalacak şekilde çeliği bir bardağa koyun ya da doğrudan nemli toprağa dikin.
Aydınlık ve ılık tutun
Doğrudan güneş almayan, ılık bir yer seçin; suyu birkaç günde bir tazeleyin.
Kökler gelişince saksıya dikin
Kökler 3–5 cm olunca çelikleri birkaç tanesi bir arada olacak şekilde aynı saksıya dikin; bitki daha gür görünür.
Salon sarmaşığı suda kaç günde köklenir?
Ilık ve aydınlık bir ortamda ilk kökler genellikle 1–2 hafta içinde görünür, saksıya dikilecek uzunluğa 3–5 haftada ulaşır; kışın süre uzar. Suya şeker ya da aspirin eklemek gerekmez. Çelik tekniğinin ayrıntıları için çelik köklendirme nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Salon Sarmaşığı Nasıl Gürleştirilir ve Tırmandırılır?
Salon sarmaşığını gürleştirmenin en etkili yolu düzenli budama ve köklenen çelikleri ana saksıya geri dikmektir. NC State, zamanla eski yaprakların sararıp dökülmesiyle yaprakların dal uçlarında toplandığını, bitkiyi toplu tutmak için dalların geri budanması gerektiğini belirtir. Çıplaklaşan dalları ilkbaharda yarı boyuna kadar kesin ve kestiğiniz parçaları köklendirip saksının boş kalan kısımlarına dikin.
Salon sarmaşığı nasıl tırmandırılır?
Salon sarmaşığı hava kökleriyle tırmanır. Saksıya bir yosun ya da hindistan cevizi lifi direk yerleştirip dalları yumuşak bir bağla direğe yaslayın; direği ara sıra nemlendirmek hava köklerinin tutunmasını kolaylaştırır. NC State, bitkiye tırmanacak bir destek ve yeterli ışık verildiğinde daha iri, olgun yapraklar üretmeye başladığını belirtir. Duvara yapıştıran kancalar da kullanılabilir, ama hava kökleri boyalı yüzeylerde iz bırakabilir.
Salon Sarmaşığı Yaprakları Neden Sararır?
Salon sarmaşığı yapraklarının sararmasının en sık nedeni fazla sulama ve sürekli ıslak topraktır. Az sayıda alt yaprağın ara sıra sararıp dökülmesi ise doğal yaşlanmadır. Aşağıdaki tablo belirtiye göre olası nedeni ve çözümü gösteriyor.
Salon sarmaşığı sorun ve çözüm tablosu
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Birçok yaprak sararıyor, toprak ıslak | Fazla su, tabakta su, drenajsız saksı | Toprak kuruyana kadar sulamayın, tabağı boşaltın; gerekirse delikli saksıya alın. |
| Yaprak kenarları kararıyor | Fazla sulama, kök çürümesi | Kökleri kontrol edin; çürüyen kökleri kesip taze toprağa dikin. |
| Yapraklar sarkık, toprak kuru | Susuzluk | Bol sulayın; birkaç saatte toparlanır. |
| Desenler soluyor, yapraklar küçülüyor | Yetersiz ışık | Daha aydınlık bir yere taşıyın. |
| Kahverengi, kuru lekeler | Doğrudan güneş yanığı | Bitkiyi tül perdenin arkasına alın. |
| Dallar uzun, yapraklar yalnızca uçta | Doğal yaşlanma ve ışık eksikliği | Budayın, çelikleri köklendirip saksıya geri dikin. |
| Beyaz pamuksu kümeler ya da yapışkan kabuklar | Unlu bit ya da koşnil | Alkollü pamukla silin; yayılırsa uygun bir bitki ilacı kullanın. |
Emici zararlılarla mücadele için yaprak biti ve mücadele yöntemleri yazımız yol gösterir; saksı değiştirmeniz gerekirse saksı nasıl değiştirilir rehberimizi izleyin.
Salon Sarmaşığı Çiçek Açar mı?
Salon sarmaşığı ev koşullarında neredeyse hiç çiçek açmaz; doğada da çiçeklenmesi çok nadirdir. 2016'da Scientific Reports dergisinde yayımlanan bir çalışma, bu "çekingen çiçeklenmenin" nedeninin, çiçeklenmeyi tetikleyen gibberellin hormonunun üretiminde görevli bir genin bitkide hiç ifade edilmemesi ve buna bağlı aktif gibberellin eksikliği olduğunu gösterdi. Bitki, dışarıdan hormon uygulandığında çiçek açabiliyor. Çiçek açtığında, yılanyastığıgillere özgü yeşilimsi bir kın (spatha) ve içinde bir başak oluşturur. Kısacası evinizdeki salon sarmaşığının çiçek açmaması bir bakım hatası değildir.
Salon Sarmaşığı Zehirli mi? Kedilere Zararlı mı?
Evet, salon sarmaşığı zehirlidir. ASPCA, golden pothos adıyla listelediği bitkiyi kediler ve köpekler için zehirli sayar. Bitkideki çözünmeyen kalsiyum oksalat kristalleri çiğnendiğinde ağız, dil ve dudaklarda yoğun yanma ve tahriş, aşırı salya, kusma ve yutma güçlüğü yapar. Aynı kristaller insanlarda da ağız ve boğaz tahrişine neden olur.
Salon sarmaşığı zehirlenme belirtileri ve ilk yapılacaklar
| Kim için | Olası belirtiler | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Kedi ve köpek | Ağzını patileme, salya, kusma, yutma güçlüğü | Ağzındaki parçaları alın, vakit kaybetmeden veteriner hekiminizi arayın. |
| Çocuk ve yetişkin | Ağızda yanma, dudak ve dilde şişlik, salya | Ağzı bol suyla çalkalayın, Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni (114) arayın; nefes darlığında 112'yi arayın. |
| Cilt ve göz teması | Kaşıntı, kızarıklık, gözde yanma | Bölgeyi bol suyla yıkayın; budama ve çoğaltmada eldiven kullanın. |
Kediniz bitkilere ilgi gösteriyorsa salon sarmaşığını ulaşamayacağı yüksek bir rafta tutun ya da güvenli türlere yönelin. ASPCA'ya göre zehirsiz alternatifleri kedilere zararsız bitkiler rehberimizde bulabilirsiniz; sarkan ve kedi dostu bir bitki arıyorsanız kurdele çiçeği iyi bir seçenektir.
Salon Sarmaşığının Faydaları ve Hava Temizleme İddiası
Salon sarmaşığının gerçek faydaları dayanıklılığı, hızlı büyümesi ve az ışıklı mekânlara yeşil getirmesidir; Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) de bitkiye Bahçe Değeri Ödülü (Award of Garden Merit) vermiştir. Hava temizleme konusundaki yaygın iddiayı ise doğru okumak gerekir.
Salon sarmaşığı evin havasını temizler mi?
Kanıtı sınırlıdır. NASA'nın 1989'da yayımlanan Temiz Hava Çalışması ve onu izleyen benzer deneyler, küçük ve kapalı deney odacıklarında bazı salon bitkilerinin formaldehit gibi uçucu organik bileşikleri azalttığını gösterdi; salon sarmaşığı da bu sonraki deneylerde test edilen bitkiler arasındaydı. Ancak 2019'da Cummings ve Waring'in yayımladığı derleme, sıradan bir evde havalandırmanın sağladığı hava değişimine yetişmek için metrekare başına 10 ile 1.000 arasında bitki gerektiğini hesapladı. Yani salon sarmaşığı güzel ve dayanıklı bir bitkidir, ama pencere açmanın ya da havalandırmanın yerini tutmaz. Konunun ayrıntıları için havayı temizleyen bitkiler yazımıza bakabilirsiniz.
Benzer şekilde sarkan ve kolay çoğalan bir başka bitki arıyorsanız telgraf çiçeği yazımıza göz atın.
Kataloğumuzda şu an salon sarmaşığı bulunmuyor. Salon sarmaşığıyla aynı aydınlık köşeyi seven, bakımı benzer yeşil salon bitkilerinden seçtiklerimiz aşağıda. Aglaonema, difenbahya ve barış çiçeği de salon sarmaşığı gibi yılanyastığıgillerdendir ve evcil hayvanlar için zehirlidir; kedili evler için dağ palmiyesi (Chamaedorea) ASPCA'ya göre güvenlidir.
Saksıda Aglaonema AranjmanıAz ışığa dayanıklı, desenli yapraklı
Gold Saksıda Camilla DifenbahyaSalon sarmaşığının akrabası
Saksıda Spathiphyllum AranjmanıBeyaz çiçekli barış çiçeği
Chamadora Aranjmanı PirgosKedi dostu dağ palmiyesi
Az ışıklı köşeler için yeşil
Floristlerimizin hazırladığı salon bitkileri kart notunuzla birlikte kapıya teslim edilir. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
Salon Sarmaşığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Salon sarmaşığı bakımı nasıl yapılır?
Salon sarmaşığı aydınlık ama doğrudan güneş almayan, 15–29 °C'lik bir yerde tutulur. Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca bol sulanır, tabakta su bırakılmaz. Mart–eylül arasında 4–8 haftada bir gübre verilir ve uzayan dallar budanır.
Pothos ne demek?
Pothos, salon sarmaşığının 1880'deki ilk bilimsel adı Pothos aureus'tan kalan halk adıdır. Bitkinin bugünkü bilimsel adı Epipremnum aureum'dur; potos ve patos da aynı bitkinin Türkçedeki yaygın yazımlarıdır.
Salon sarmaşığı nerede durmalı?
Aydınlık ama doğrudan öğle güneşi almayan bir yerde durmalıdır: doğu ya da kuzey penceresinin önü, tül perdeli bir pencerenin yakını ya da aydınlık bir raf. Az ışığa dayanır ama desenleri solar.
Salon sarmaşığı çiçek açar mı?
Ev koşullarında neredeyse hiç çiçek açmaz. 2016'daki bir çalışma, bunun nedeninin çiçeklenmeyi tetikleyen gibberellin hormonunun bitkide eksik olması olduğunu gösterdi. Çiçek açmaması bakım hatası değildir.
Salon sarmaşığı nasıl çoğaltılır?
En az bir boğum içeren bir dal parçası bir boğumun altından kesilir, alt yaprağı temizlenip suya ya da nemli toprağa konur. İlk kökler genellikle 1–2 haftada çıkar; kökler 3–5 cm olunca çelik saksıya dikilir.
Salon sarmaşığı kedilere zararlı mı?
Evet. ASPCA salon sarmaşığını (golden pothos) kediler ve köpekler için zehirli listeler; kalsiyum oksalat kristalleri ağızda yanma, salya, kusma ve yutma güçlüğü yapar. Bitkiyi evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde tutun.
Salon sarmaşığının yaprakları neden sararır?
En sık neden fazla sulama ve sürekli ıslak topraktır. Desenlerin solması ve yaprakların küçülmesi ışık eksikliğini, kuru lekeler doğrudan güneşi gösterir. Alttaki birkaç yaprağın ara sıra sararması ise doğaldır.
Salon sarmaşığı kaç günde bir sulanır?
Toprağın üst 2–3 cm'si kuruduğunda sulanır; bu çoğu evde yazın haftada bir, kışın 10–14 günde bir demektir. Hafif susuzluğu fazla sudan daha iyi tolere eder.
Salon sarmaşığının anavatanı neresidir?
Salon sarmaşığının anavatanı Fransız Polinezyası'ndaki Cemiyet Adaları'ndan Mo'orea'dır. Bugün dünyanın birçok tropik bölgesinde doğallaşmıştır ve bazı yerlerde istilacı tür olarak kabul edilir.
Kaynaklar
- Wikipedia, Epipremnum aureum
- North Carolina State University Extension Gardener Plant Toolbox, Epipremnum aureum
- Royal Horticultural Society, Epipremnum aureum
- ASPCA, Golden Pothos
- Hung ve diğerleri (2016), Gibberellin deficiency is responsible for shy-flowering nature of Epipremnum aureum, Scientific Reports
- Cummings ve Waring (2019), Potted plants do not improve indoor air quality, Journal of Exposure Science & Environmental Epidemiology
