Bahçe rehberi · Ekim takvimi
Hangi ayda ne ekileceği bölgenin iklimine bağlıdır; Marmara'yı esas alırsak ocak–şubatta evde domates ve biber tohumu, mart–nisanda açık alana ıspanak, marul, havuç ve bezelye, nisan sonu–mayısta domates, biber, fasulye ve kabak, eylül–ekimde ıspanak, sarımsak, bakla ve çim, ekim–kasımda lale soğanı, kasım–mart arasında da fidan ekilir.
Akdeniz ve Ege kıyılarında ilkbahar ekimleri Marmara'dan 2–4 hafta önce, sonbahar ekimleri 2–4 hafta sonra yapılır. İç Anadolu'da ilkbahar ekimleri 3–4 hafta gecikir, sonbahar ekimleri öne çekilir; Doğu Anadolu'da sezon daha da kısadır. Ekim sonu ve kasım, kıyı bölgelerde sarımsak, bakla, kışlık soğan, lale soğanı ve fidan dikimi için en uygun aylardır.
Bahçe ve balkon sahiplerinden en çok aldığımız soru, mevsim değiştiğinde hep aynı: "Bu mevsimde ne ekilir?" Bu yazıda sebze, çiçek ve ağaçlar için ay ay bir ekim tablosu hazırladık. Tabloyu İstanbul ve Marmara iklimine göre kurduk; çünkü Türkiye'de ekim zamanı, aynı ay içinde bile Antalya ile Erzurum arasında iki aya varan fark gösterebilir. Bölgenize göre nasıl kaydıracağınızı da ayrıca anlatıyoruz.
Hangi Ayda Ne Ekilir Tablosu
Aşağıdaki tablo, her ay açık alana ya da evde viyole ekilebilecek başlıca sebze, çiçek ve fidanları gösterir. Tablo Marmara (İstanbul) iklimine göredir; Akdeniz ve Ege kıyılarında ilkbahar sütunlarını 2–4 hafta öne, İç Anadolu'da 3–4 hafta geriye kaydırın. "Evde" ifadesi, tohumun ılık ve aydınlık bir iç mekânda viyole ya da saksıya ekilip fide olarak yetiştirildiğini anlatır.
Aylara göre ekim tablosu (Marmara iklimi)
| Ay | Sebze ve otlar | Çiçekler | Ağaç, fidan, soğan |
|---|---|---|---|
| Ocak | Evde (ılık ortamda) erken domates, biber, patlıcan tohumu; açıkta ılık kıyılarda bakla | Evde petunya ve begonya tohumu | Toprak donmamışsa çıplak köklü meyve fidanı ve gül fidanı |
| Şubat | Evde domates, biber, patlıcan; açıkta bezelye, bakla, ıspanak (hava ılıksa) | Evde kadife, aslanağzı, petunya tohumu | Meyve fidanı, gül, asma çeliği |
| Mart | Açıkta ıspanak, marul, roka, turp, havuç, maydanoz, dereotu, bezelye, arpacık soğan; mart sonu patates; evde kabak ve salatalık fidesi | Aslanağzı, hüsnüyusuf, çuha çiçeği fidesi; evde akşamsefası ve zinya | Fidan dikiminin son ayı; çilek fidesi |
| Nisan | Patates, pancar, havuç, marul; nisan sonu fasulye, mısır, kabak, salatalık tohumu | Kadife, zinya, ayçiçeği, akşamsefası tohumu; gladiol ve yıldız çiçeği soğanı; çim ekimi | Saksılı fidanlar; narenciye ve zeytin fidanı (kıyılarda) |
| Mayıs | Domates, biber, patlıcan fidesi; fasulye, mısır, kabak, salatalık, karpuz, kavun; fesleğen | Petunya, begonya, sardunya, cosmos, verbena dikimi; yıldız çiçeği (dahlia) yumrusu | Saksılı fidanlar, düzenli sulama şartıyla |
| Haziran | İkinci ekim fasulye, salatalık, mısır; gölgede marul; haziran sonu lahana, karnabahar, brokoli fideliği | Zinya ve kadife (geç çiçek için); iki yıllıklar için fidelik hazırlığı | Dikim için uygun değil; budama ve sulama dönemi |
| Temmuz | Lahana, karnabahar, brokoli fideliği; havuç, pancar, fasulye (ayın başında) | Hercai menekşe, şebboy, unutmabeni tohumu (fidelikte, gölgede) | Dikim için uygun değil |
| Ağustos | Lahana, karnabahar, brokoli fidesi dikimi; ıspanak, marul, roka, turp, maydanoz tohumu | Hercai menekşe, şebboy, çuha çiçeği tohumu | Saksılı bitkilerde bölme ve çelik |
| Eylül | Ispanak, marul, roka, tere, turp, maydanoz, dereotu; ay sonunda sarımsak ve kışlık soğan | Hercai menekşe fidesi; ay sonunda nergis, çiğdem, kardelen soğanı; çim ekimi | Saksılı fidanlar; çok yıllıkları bölme |
| Ekim | Sarımsak, kışlık soğan, bakla, bezelye; ıspanak, roka, tere | Lale, sümbül, nergis, müscari soğanı; hercai menekşe, kasımpatı, funda, süs lahanası dikimi; çim ekimi | Yaprak dökümüyle birlikte fidan dikimi başlar |
| Kasım | Bakla, bezelye, sarımsak (kıyılarda); evde mikro yeşillik | Lale soğanı (en uygun ay), sümbül; şebboy ve hercai menekşe | Meyve fidanı, gül, süs ağaçları dikimi için en iyi dönem |
| Aralık | Ilık kıyılarda bakla; evde roka, tere ve mikro yeşillik | Saksıda amarilis soğanı; geç kalan lale soğanları (ayın başında) | Toprak donmamışsa fidan dikimi |
Bu Mevsimde Ne Ekilir? Ekim ve Kasım Ayında Ne Ekilir?
Ekim ve kasım aylarında sarımsak, kışlık soğan, bakla, bezelye, ıspanak ve roka ekilir; lale, sümbül ve nergis soğanları toprağa girer, meyve fidanı ve gül dikilir, kıyı bölgelerde çim ekimi sürer. Toprak hâlâ ılık olduğu için kökler kış gelmeden yerleşir, sonbahar yağmurları da sulamayı kolaylaştırır. Kraliyet Bahçecilik Derneği (RHS) de sarımsağın en iyi sonbaharda dikildiğini ve ertesi yılın ilkbahar sonu ile yazında hasat edildiğini belirtir; baklanın da sonbahardan ilkbahar sonuna kadar farklı dönemlerde ekilebildiğini not eder.
Sebze bahçesi
Sarımsak dişlerini sivri ucu yukarıda, 4–5 cm derine ve 10–15 cm arayla dikin. Bakla ve bezelyeyi kıyı bölgelerde ekim sonu ile kasım arasında ekin.
Çiçek bahçesi ve balkon
Lale soğanını, soğan boyunun 2–3 katı derinliğe, toprak serinledikten sonra dikin. Balkon saksılarına hercai menekşe, kasımpatı ve funda kışa kadar renk verir.
Ağaç ve fidan
Yapraklarını döken meyve fidanları ve güller kasımdan itibaren dikilebilir. Kökler kış boyunca yerleşir, bahar sürgünü güçlü olur.
Soğanlı çiçeklerin dikim derinliği ve bakımı için soğanlı bitkiler ve lale çiçeği yazılarımıza; çim ekmeyi düşünüyorsanız çim nasıl ekilir rehberimize bakın. Kasımpatının bakımını kasımpatı bakım ipuçları yazımızda anlattık.
Ekim ve kasım ayında bahçeye ne ekilir?
Bahçe için kısa liste: sarımsak, arpacık ve kışlık soğan, bakla, bezelye, ıspanak, roka, tere, maydanoz; lale, sümbül, nergis, müscari ve çiğdem soğanları; hercai menekşe ve şebboy fideleri; meyve fidanları ve güller. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da kasımda toprak donmaya başladığı için bu işleri ekim ortasına kadar bitirmek gerekir.
Bölgelere Göre Ekim Zamanı Nasıl Değişir?
Ekim zamanını belirleyen asıl etken, bölgenin son ve ilk don tarihleri ile toprak sıcaklığıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün uzun yıllık verilerine göre ocak ayı ortalama sıcaklığı Antalya'da yaklaşık 10 °C, İstanbul'da 7 °C, Ankara'da 0 °C, Erzurum'da ise −9 °C'dir. Bu fark, aynı bitkinin bir bölgede şubatta, diğerinde mayısta ekilmesine yol açar.
Dört ilde aylık ortalama sıcaklık (°C, MGM uzun yıllar ortalaması)
| İl | Ocak | Mart | Nisan | Mayıs | Eylül | Ekim | Kasım |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Antalya (Akdeniz) | 10,1 | 12,9 | 16,4 | 20,7 | 25,3 | 20,6 | 15,6 |
| İstanbul (Marmara) | 6,8 | 8,5 | 12,9 | 17,6 | 21,2 | 16,7 | 12,6 |
| Ankara (İç Anadolu) | 0,4 | 5,8 | 11,3 | 16,1 | 19,0 | 13,2 | 7,4 |
| Erzurum (Doğu Anadolu) | −9,1 | −2,3 | 5,4 | 10,7 | 14,8 | 8,2 | 1,2 |
Bölgelere göre bazı ekim ve dikim zamanları
| İş | Akdeniz ve Ege kıyıları | Marmara | İç Anadolu | Doğu Anadolu |
|---|---|---|---|---|
| Domates ve biber fidesi dikimi | Mart sonu–nisan | Nisan sonu–mayıs | Mayıs ortası–sonu | Haziran başı |
| Fasulye tohumu | Mart sonu–nisan | Nisan sonu–mayıs | Mayıs | Mayıs sonu–haziran |
| Ispanak ve marul (ilkbahar) | Şubat | Mart | Mart sonu–nisan | Nisan–mayıs |
| Ispanak ve marul (sonbahar) | Ekim–kasım | Eylül–ekim | Ağustos sonu–eylül | Ağustos |
| Sarımsak | Ekim–kasım | Ekim–kasım | Eylül sonu–ekim | Eylül ya da ilkbahar |
| Lale soğanı | Kasım–aralık başı | Ekim sonu–kasım | Ekim | Eylül sonu–ekim başı |
| Çıplak köklü fidan | Kasım–şubat | Kasım–mart | Kasım ya da mart–nisan | Nisan (ilkbahar dikimi) |
Karadeniz kıyıları Marmara'ya benzer bir takvim izler, ama bol yağış nedeniyle sonbahar ekimlerinde iyi drenaj önemlidir. Güneydoğu Anadolu'da kışlar ılık, yazlar çok sıcak olduğu için ilkbahar ekimleri erken, sıcak seven ürünler ise yazın kavurucu dönemden önce yapılır. Yaşadığınız yerin bölge içindeki yüksekliği de önemlidir: Aynı ilde yayla ile ova arasında iki-üç haftalık fark olabilir.
Hangi Sebze Hangi Ayda Ekilir?
Sebzeleri ekim zamanına göre iki gruba ayırmak takvimi kolaylaştırır: serin sevenler (ıspanak, marul, bezelye, bakla, lahana, havuç, sarımsak) ilkbahar başında ve sonbaharda, sıcak sevenler (domates, biber, patlıcan, fasulye, kabak, salatalık, mısır, karpuz) ise son dondan sonra, toprak ısındığında ekilir.
Başlıca sebzelerin ekim zamanı (Marmara)
| Sebze | Nasıl? | Ekim ya da dikim zamanı |
|---|---|---|
| Domates, biber, patlıcan | Evde tohum, sonra fide | Tohum şubat–mart; fide dikimi nisan sonu–mayıs |
| Fasulye | Açıkta tohum | Nisan sonu–haziran; ikinci ekim temmuz başı |
| Kabak, salatalık | Tohum ya da fide | Nisan sonu–haziran |
| Mısır | Açıkta tohum | Nisan sonu–haziran |
| Karpuz, kavun | Tohum ya da fide | Mayıs |
| Patates | Yumru | Mart sonu–nisan |
| Ispanak, marul, roka | Açıkta tohum | Mart–nisan ve ağustos sonu–ekim |
| Havuç, turp, pancar | Açıkta tohum | Mart–mayıs ve temmuz–eylül |
| Lahana, karnabahar, brokoli | Fidelik, sonra fide | Fidelik haziran sonu–temmuz; fide dikimi ağustos–eylül |
| Bezelye, bakla | Açıkta tohum | Ekim–kasım ya da şubat–mart |
| Sarımsak, kışlık soğan | Diş ve arpacık | Eylül sonu–kasım |
| Maydanoz, dereotu | Açıkta tohum | Mart–mayıs ve ağustos–ekim |
Tohumdan fide yetiştirmek için evde ılık bir ortam gerekir; bunun için mini sera kurmak işinizi kolaylaştırır. Sebzelerde sık kullanılan amonyum sülfat gübresini şeker gübresi nedir yazımızda anlattık.
Çiçek Hangi Ayda Ekilir?
Tek yıllık yaz çiçekleri ilkbaharda (mart–mayıs), iki yıllık çiçekler yaz sonunda (temmuz–eylül), ilkbaharda açan soğanlı çiçekler sonbaharda (eylül–kasım), yaz soğanlıları ise ilkbaharda ekilir. Çiçek tohumu hangi ayda ekilir sorusunun cevabı, çiçeğin ne zaman açmasını istediğinize göre değişir.
Çiçeklerin ekim zamanı (Marmara)
| Çiçek | Ne ekilir? | Ne zaman? | Ne zaman açar? |
|---|---|---|---|
| Lale, sümbül, nergis, müscari | Soğan | Eylül sonu–kasım (lale ekim sonu–kasım) | Şubat–mayıs |
| Hercai menekşe, şebboy | Tohum (fidelik) ya da fide | Tohum temmuz–ağustos; fide eylül–kasım | Sonbahar–ilkbahar |
| Kadife çiçeği, zinya, cosmos | Tohum | Evde mart; açıkta nisan sonu–mayıs | Haziran–ekim |
| Akşamsefası | Tohum ya da yumru | Nisan sonu–mayıs | Haziran–ekim |
| Ayçiçeği | Tohum | Nisan–mayıs | Temmuz–eylül |
| Petunya, begonya | Evde tohum ya da fide | Tohum ocak–şubat; fide mayıs | Mayıs–ekim |
| Sardunya | Fide ya da çelik | Fide nisan–mayıs; çelik ağustos–eylül | İlkbahar–sonbahar |
| Gladiol, yıldız çiçeği (dahlia) | Soğan ve yumru | Nisan–mayıs | Temmuz–ekim |
| Lavanta | Fide (tohumu yavaş çimlenir) | Fide nisan–mayıs ya da eylül–ekim | Haziran–temmuz |
| Kasımpatı | Fide ya da çelik | Fide ilkbahar; çiçekli saksı eylül–ekim | Ekim–kasım |
Ağustos ayında hangi çiçek ekilir diye soranlara cevap: Hercai menekşe, şebboy, unutmabeni ve çuha çiçeği gibi iki yıllık çiçeklerin tohumları gölgeli bir fidelikte ekilir, fideler sonbaharda yerine dikilir. Yaz çiçeklerini ayrıntılı tanımak isterseniz akşam sefası çiçeği ve kadife çiçeği bakımı, balkon için seçim yapacaksanız balkonda hangi çiçekler yetiştirilir yazılarımıza göz atın.
Ağaç ve Fidan Ne Zaman Dikilir?
Yaprak döken meyve ve süs ağaçlarının çıplak köklü fidanları, yaprak dökümünden sonra kasımdan mart başına kadar, toprağın donmadığı günlerde dikilir; Marmara ve kıyı bölgelerde kasım–aralık en iyi dönemdir. Soğuk kışlı İç ve Doğu Anadolu'da dikim ilkbahara, toprak çözüldükten sonraya bırakılabilir. Saksılı (kaplı) fidanlar ise aşırı sıcak ve don dışında yılın her döneminde dikilebilir, ama yazın dikilenler sık sulama ister.
- Meyve fidanları (elma, armut, kiraz, şeftali, erik): Kasım–mart.
- Gül fidanı: Çıplak köklü kasım–mart; saksılı ilkbahar ve sonbahar.
- Zeytin ve narenciye: Kıyı bölgelerde sonbahar ya da ilkbahar; soğuk bölgelerde ancak saksıda, kışın korunarak.
- Her dem yeşil ağaçlar (çam, servi, defne): Eylül–ekim ya da mart–nisan.
Saksıda meyve ağacı yetiştirmek isteyenler evde saksıda limon ağacı rehberimizden başlayabilir.
Kışın Ne Ekilir? Aralık, Ocak ve Şubat
Kışın açık alana kıyı bölgelerde bakla, bezelye ve sarımsak ekilir, fidan dikilir; evde ise domates, biber ve patlıcan tohumları ile roka, tere ve mikro yeşillikler ekilir. Kış sebzeleri ne zaman ekilir sorusunun cevabı da aslında yaz sonudur: Lahana, karnabahar, brokoli ve pırasa temmuz–ağustosta fidelikte yetiştirilip ağustos–eylülde dikilir, kışın hasat edilir.
- Aralık: Ilık kıyılarda bakla; fidan dikimi; evde mikro yeşillik.
- Ocak: Evde ılık ortamda erken domates ve biber tohumu; petunya ve begonya tohumu.
- Şubat: Evde domates, biber, patlıcan; hava ılıksa açıkta bezelye ve ıspanak.
Yazın Ne Ekilir? Haziran, Temmuz ve Ağustos
Yazın ikinci ürün fasulye, salatalık ve mısır, sonbahar hasadı için havuç ve pancar, kış için lahana, karnabahar ve brokoli fidelikleri ekilir; ağustosun ikinci yarısında ıspanak, marul ve roka ekimi başlar. Temmuz ve ağustos ekimlerinde toprak çabuk kuruduğu için tohum yatağını gölgelemek ve sabah-akşam sulamak gerekir.
- Haziran: Fasulye, salatalık, mısır (ikinci ekim); gölgede marul; ay sonunda lahana fideliği.
- Temmuz: Lahana, karnabahar, brokoli fideliği; havuç, pancar; hercai menekşe ve şebboy tohumu.
- Ağustos: Kışlık lahana fidelerini dikin; ıspanak, marul, roka, turp, maydanoz ekin; İç ve Doğu Anadolu'da çim.
Ay Takvimine Göre Ekim İşe Yarar mı?
Ay evrelerine göre ekimin verimi artırdığını gösteren güvenilir bilimsel bir kanıt yoktur. Ay takvimine göre tohum ekmek, halk arasında ve biyodinamik tarımda yaygın bir gelenektir. Ancak Valensiya Üniversitesi araştırmacılarının 2021'de Agronomy dergisinde yayımlanan ve yüzden fazla kaynağı inceleyen çalışması, Ay evresi ile bitki gelişimi arasında bilime dayalı bir ilişki bulunmadığı sonucuna varmıştır. Ekim zamanını belirlerken toprak sıcaklığı, don riski ve toprak nemi çok daha belirleyicidir. Ay takvimini uygulamak isteyen bunu kişisel bir tercih olarak yapabilir; ama bölgenin don takvimine aykırı bir tarihe ekim yapmamalıdır.
Ekim Takvimini Doğru Kullanmak İçin İpuçları
Ekim takvimi bir başlangıç noktasıdır; tarihi bölgenizin o yılki havasına göre bir-iki hafta kaydırmak çoğu zaman en doğru karardır.
- Son don tarihini öğrenin: Sıcak seven sebzeleri, yörenizde son donun geçtiğinden emin olduktan sonra dikin.
- Toprağı yoklayın: Avucunuzda sıktığınız toprak çamur gibi yapışıyorsa ekim için fazla ıslaktır; birkaç gün bekleyin.
- Tohum paketini okuyun: Paket üzerindeki ekim derinliği, sıra arası ve çimlenme süresi çeşide özeldir.
- Kademeli ekin: Marul, roka ve turp gibi hızlı ürünleri 2–3 hafta arayla az az ekerseniz hasat sezon boyunca sürer.
- Balkonda saksı avantajı: Saksılar ilkbaharda daha çabuk ısındığı için balkonda ekime birkaç gün erken başlanabilir; kışın ise kökler daha çabuk üşür.
- Not tutun: Her yıl ekim tarihini ve sonucu yazmak, bir-iki yıl içinde size kendi bahçenize özel bir takvim çıkarır.
Sonbaharda soğan diken bahçe severler baharı beklerken, biz lale mevsimini erkenden eve getiriyoruz; funda ve zeytin ise sonbahar balkonlarının kolay bakımlı seçenekleri.
Sarı Lale BahçesiSoğanlı çiçeklerin en sevileni
Beyaz Lale BahçesiSade ve zarif bir bahar havası
Saksıda Funda Çiçeği CallunaEkim–kasım balkonları için
Zeytin Ağacı Aranjmanı OleaGüneşli balkon ve teraslar için
Mevsimin renkleri kapınızda
Floristlerimizin hazırladığı saksı çiçekleri ve bitkiler kart notunuzla birlikte teslim edilir. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
Hangi Ayda Ne Ekilir? Sık Sorulan Sorular
Bu mevsimde ne ekilir?
Ekim ve kasım aylarında sarımsak, kışlık soğan, bakla, bezelye, ıspanak ve roka ekilir; lale, sümbül ve nergis soğanları dikilir, meyve fidanı ve gül dikimi başlar. Kıyı bölgelerde çim ekimi de sürer; İç ve Doğu Anadolu'da bu işler ekim ortasına kadar bitirilmelidir.
Hangi ayda ne ekilir tablosu hangi bölgeye göredir?
Bu yazıdaki ana tablo Marmara ve İstanbul iklimine göredir. Akdeniz ve Ege kıyılarında ilkbahar ekimlerini 2–4 hafta öne, sonbahar ekimlerini 2–4 hafta geriye; İç Anadolu'da ilkbahar ekimlerini 3–4 hafta geriye, sonbahar ekimlerini öne kaydırın.
Mart ayında ne ekilir?
Mart ayında açık alana ıspanak, marul, roka, turp, havuç, maydanoz, dereotu, bezelye ve arpacık soğan ekilir; ay sonunda patates dikilir. Evde kabak, salatalık ve yaz çiçeklerinin tohumları viyole ekilir. Çıplak köklü fidan dikiminin de son ayıdır.
Ağustos ayında ne ekilir?
Ağustosta lahana, karnabahar ve brokoli fideleri dikilir; ıspanak, marul, roka, turp ve maydanoz tohumu ekilir. Hercai menekşe, şebboy ve çuha çiçeği gibi iki yıllık çiçeklerin tohumları gölgeli bir fidelikte ekilir.
Kış sebzeleri ne zaman ekilir?
Lahana, karnabahar, brokoli ve pırasa gibi kış sebzeleri haziran sonu ile temmuzda fidelikte tohumdan yetiştirilir, ağustos–eylülde yerine dikilir. Ispanak ve marul ağustos sonundan ekime kadar ekilir; bakla, bezelye ve sarımsak ise ekim–kasımda toprağa girer.
Çiçek tohumu hangi ayda ekilir?
Kadife, zinya ve ayçiçeği gibi yaz çiçekleri nisan sonu–mayısta açık alana, petunya ve begonya ocak–şubatta evde ekilir. İki yıllık hercai menekşe ve şebboy temmuz–ağustosta, ilkbaharda açan lale ve sümbül soğanları ise eylül sonu–kasımda dikilir.
Fidan hangi ayda dikilir?
Çıplak köklü meyve ve süs fidanları yaprak dökümünden sonra kasımdan mart başına kadar, toprağın donmadığı günlerde dikilir. Soğuk bölgelerde ilkbahar dikimi daha güvenlidir; saksılı fidanlar ise aşırı sıcak ve don dışında her dönem dikilebilir.
Ay takvimine göre tohum ekmek gerekir mi?
Gerekmez. 2021'de yayımlanan ve yüzden fazla kaynağı inceleyen bilimsel bir derleme, Ay evresi ile bitki gelişimi arasında güvenilir bir ilişki bulamamıştır. Ekim zamanını toprak sıcaklığı, don riski ve toprak nemine göre belirlemek çok daha önemlidir.
