Bitki bakımı · Aromatik bitkiler
Melisa çiçeği, oğul otu olarak da bilinen, yaprakları ezildiğinde limon gibi kokan çok yıllık bir aromatik bitkidir (Melissa officinalis); ilkbaharda mart–mayıs ya da sonbaharda eylül–ekim aylarında dikilir, güneşli ya da yarı gölge bir yerde saksıda, balkonda ve bahçede kolayca yetişir, yazın küçük beyaz çiçekler açar.
Halk arasında "melisa çiçeği" adı, geceleri yoğun koku yayan ve kolonya çiçeği de denen bambaşka bir çalıya, Cestrum nocturnum'a da verilir. Çay yapılan, arıların sevdiği melisa oğul otudur; kolonya çiçeği ise zehirlidir ve yenmez. Bu rehberde önce iki bitkiyi ayırıyor, ardından ikisinin de dikimini, bakımını ve kışlatmasını anlatıyoruz.
Melisa, mutfak bahçelerinin ve balkon saksılarının en kolay yetişen bitkilerinden biri: Bir kez kök tuttu mu her bahar yeniden sürer, tohum döker, hatta fazla yayılır. Floristlerimize en sık sorulan şey "Melisa ne zaman dikilir?" sorusu; hemen arkasından "Saksıda olur mu?", "Neden çiçek açmıyor?" ve "Kışın ne yapmalı?" geliyor. Bu soruları RHS ve Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi gibi bahçecilik kaynaklarıyla, Türkiye'nin bölge farklarını da hesaba katarak yanıtlıyoruz.
Melisa Çiçeği Nedir?
Melisa çiçeği, ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından Melissa officinalis türünün halk arasındaki adıdır. Türk Dil Kurumu sözlüğünde "melisa", oğul otunun diğer adı olarak geçer; kovan otu da denir. Nane, fesleğen ve lavantayla aynı familyadandır. Çay ve yemeklerde kullanılan, uzun ince yapraklı limon otu (Cymbopogon) ise buğdaygillerden ayrı bir bitkidir. Anavatanı Güney-Orta Avrupa, Akdeniz havzası, Orta Asya ve İran'dır; Anadolu'da da doğal olarak yetişir. Adı Eski Yunanca "bal arısı" anlamına gelen mélissa sözcüğünden gelir, çünkü çiçekleri arıları çeker. Arıcılar kovanların yanına melisa dikmeyi bu yüzden sever.
Melisa çiçeği ile kolonya çiçeği aynı mı?
Hayır. Türkiye'de özellikle Ege ve Akdeniz bahçelerinde "melisa çiçeği", "melisa ağacı" ya da "kolonya çiçeği" diye anılan, geceleri kolonyaya benzer güçlü bir koku yayan bitki Cestrum nocturnum'dur. Bu bitki patlıcangiller (Solanaceae) familyasından, 4 metreye kadar boylanabilen, her dem yeşil bir çalıdır ve yenmesi zararlıdır. Aşağıdaki tablo iki bitkiyi ilk bakışta ayırmanızı sağlar.
Melisa (oğul otu) ve kolonya çiçeği karşılaştırması
| Özellik | Melisa / oğul otu | Kolonya çiçeği (gece kokan melisa) |
|---|---|---|
| Latince ad | Melissa officinalis | Cestrum nocturnum |
| Familya | Ballıbabagiller (Lamiaceae) | Patlıcangiller (Solanaceae) |
| Yapı | Otsu, 45 cm–1 m, kışın toprak üstü kurur | Odunsu çalı, 2,5–4 m, her dem yeşil |
| Koku | Yapraklar ezilince limon kokusu | Çiçekler geceleri yoğun, tatlı koku yayar |
| Çiçek | Küçük, beyaz-açık pembe, göze çarpmaz | Yeşilimsi krem, tüp biçimli, salkım hâlinde |
| Soğuk | Çok soğuğa dayanıklı | Dona dayanıksız, ılıman iklim ister |
| Kullanım | Çay, yemek, aromatik bitki | Yalnızca süs; yenmez |
| Zehirlilik | ASPCA'ya göre kedi ve köpekler için zehirsiz | Yenirse zararlı; budarken eldiven önerilir |
Melisa Çiçeğinin Özellikleri
Melisanın en belirgin özelliği, dokunulduğunda yayılan ve uçucu yağlarındaki sitral (geranial ve neral) bileşenlerinden gelen limon kokusudur. Bitki dik, çok dallı, gür bir küme oluşturur. Yaprakları karşılıklı dizilir, yumurta ya da kalp biçimli, kenarları dişli, yüzeyi hafif buruşuk ve parlak yeşildir. Yaz aylarında yaprak koltuklarında küçük, beyaz ya da açık pembe çiçekler açar.
Melisa (oğul otu) bakım künyesi
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Latince ad | Melissa officinalis L. |
| Familya | Lamiaceae (ballıbabagiller) |
| Diğer adları | Oğul otu, kovan otu; İngilizcede lemon balm (limon otu denen Cymbopogon ile karıştırılmamalı) |
| Anavatan | Güney-Orta Avrupa, Akdeniz havzası, Orta Asya ve İran |
| Boy | Genellikle 45–60 cm, en fazla yaklaşık 1 m; eni 45–90 cm |
| Işık | Güneş ya da yarı gölge; sıcak yörelerde öğle gölgesi |
| Sulama | Toprak üstü kuruyunca; yerleşince kısa kuraklığa dayanır |
| Sıcaklık | Soğuğa çok dayanıklı; kışın toprak üstü kurur, baharda yeniden sürer |
| Toprak | İyi süzülen, orta verimli her toprak; fakir toprağa da uyum sağlar |
| Gübre | Az; ilkbaharda bir avuç kompost yeterli |
| Çoğaltma | Tohum, kök bölme, çelik |
| Zehirlilik | ASPCA'ya göre kedi, köpek ve atlar için zehirsiz |
| Çiçeklenme | Yaz (yaklaşık haziran–ağustos), küçük beyaz çiçekler |
Melisa çiçeğinin kokusu nasıldır?
Oğul otunun kokusu çiçekten değil yapraktan gelir: Yaprağı parmaklarınızın arasında ovduğunuzda limon kabuğunu andıran ferah bir koku yayılır. Kolonya çiçeğinin kokusu ise tam tersine yalnızca çiçeklerden, özellikle geceleri gelir ve çok yoğundur; RHS bu kokuyu "tatlı ve misk benzeri" olarak tanımlar.
Melisa Çiçeği Ne Zaman Dikilir?
Melisa fidesi en iyi ilkbaharda, mart–mayıs arasında dikilir; ılıman bölgelerde eylül–ekim de uygun bir dönemdir. Fidanlıktan alınan saksılı melisalar aslında donlu günler dışında yılın her zamanı dikilebilir, ama baharda dikilen bitki yaz sıcağından önce kök salar. Tohum ise toprak ısındığında, ilkbahar sonunda ekilir; tohumların çimlenmesi için ışık ve en az 20 °C civarında sıcaklık gerekir.
Bölgelere göre melisa dikim ve ekim takvimi
| Bölge | Fide dikimi | Açık alana tohum | Evde tohum |
|---|---|---|---|
| Akdeniz ve Ege kıyıları | Şubat sonu–nisan · ekim–kasım | Nisan | Şubat–mart |
| Marmara (İstanbul dahil) | Mart–mayıs · eylül–ekim | Mayıs | Mart–nisan |
| Karadeniz | Nisan–mayıs · eylül | Mayıs | Mart–nisan |
| İç Anadolu | Nisan sonu–mayıs · eylül başı | Mayıs sonu | Nisan |
| Doğu Anadolu | Mayıs–haziran başı | Haziran başı | Nisan–mayıs |
Sonbahar dikiminde bitkinin ilk donlardan önce en az 4–6 haftası olmalı. Diğer bitkiler için aylık takvim arıyorsanız hangi ayda ne ekilir tablomuz işinizi kolaylaştırır.
Melisa Tohumu Nasıl Ekilir?
Melisa tohumu çok küçüktür ve çimlenmek için ışığa ihtiyaç duyar; bu yüzden toprağa gömülmez, yüzeye serpilip çok ince bir toprak tabakasıyla örtülür ya da hiç örtülmeden bastırılır. Ilık ortamda çimlenme genellikle 1–3 hafta sürer.
İnce dokulu bir tohum toprağı hazırlayın
Küçük bir saksı ya da viyolü hafif, iyi süzülen tohum toprağıyla doldurun ve önceden nemlendirin.
Tohumları yüzeye serpin
Birkaç tohumu toprak yüzeyine serpin, avucunuzla hafifçe bastırın. Üzerini en fazla birkaç milimetre ince toprakla örtün; kalın örtü çimlenmeyi engeller.
Sıcak ve aydınlık tutun
Saksıyı 20 °C civarındaki, doğrudan güneş almayan aydınlık bir pencere önüne koyun. Nemi korumak için üzerini şeffaf bir kapakla örtebilirsiniz.
Toprağı hafif nemli tutun
Tohumları yerinden oynatmamak için püskürtme şişesiyle sulayın. Toprak kurumamalı, ama su da birikmemeli.
Fideleri seyreltin
Fideler birkaç yaprak çıkardığında en güçlülerini bırakın. Bir-iki bitki çoğu ev için yeterlidir.
Son dondan sonra yerine dikin
Fideleri birkaç gün gündüzleri dışarıda tutarak alıştırın, sonra 30–45 cm aralıkla bahçeye ya da büyük saksıya dikin.
Tohumdan fide yetiştirirken sıcaklığı sabit tutmak için mini sera kurmak işe yarar.
Melisa Çiçeği Saksıda ve Balkonda Yetişir mi?
Evet, melisa saksıda ve balkonda çok iyi yetişir; hatta kökleriyle hızla yayıldığı için RHS ve Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi bahçeye taşmasını istemeyenlere saksıda yetiştirmeyi önerir. En az 25–30 cm derinliğinde ve çapında, dibi delikli bir saksı yeterlidir.
Melisa çiçeği nerede durmalı?
Günde 4–6 saat güneş alan bir balkon ya da pencere önü idealdir. Güney cephede öğle güneşi yaprakları yakabilir; tül perde ya da öğle gölgesi iyi gelir.
Toprak
Çiçek ya da sebze toprağına bir miktar perlit karıştırın. Melisa ıslak ayaklardan hoşlanmaz; saksının drenajı iyi olmalı.
Ev içinde
Çok aydınlık bir pencere önünde ev içinde de yaşar, ama uzayıp seyrekleşir. Yazı balkonda geçirmesi daha sağlıklıdır.
Balkonda birlikte yetiştirebileceğiniz başka bitkiler için balkonda hangi çiçekler yetiştirilir yazımıza bakabilirsiniz; saksınız küçük gelmeye başladığında saksı değiştirme rehberimizi izleyin.
Melisa Çiçeği Bakımı Nasıl Yapılır?
Melisa çiçeği bakımı, toprağı kuruyunca sulamak, çiçek saplarını zamanında kesmek ve bitkinin yayılmasını kontrol etmekten ibarettir. Bitki fakir toprağa ve kısa kuraklığa dayanıklıdır; asıl sorunlar fazla su ve havasızlıktan çıkar.
- Sulama: Toprağın üst 2–3 cm'si kuruyunca bol sulayın. Yazın saksıda bu çoğu zaman gün aşırı, bahçede haftada bir-iki demektir; kışın çok az su yeter.
- Budama: Çiçek saplarını kurumadan kesin. Bu hem kendi kendine tohum dökmesini önler hem de taze, kokulu yaprak üretimini sürdürür. Yaz ortasında bitkiyi yarıya kadar kısaltmak gürleşmesini sağlar.
- Gübre: Fazla gübre kokuyu zayıflatır. İlkbaharda toprağa bir avuç kompost karıştırmak yeterlidir; saksıda ayda bir yarım doz sıvı gübre verilebilir.
- Hava akımı: Sık dikilmiş, nemli bitkilerde külleme ve gri küf görülebilir. Bitkiler arasında boşluk bırakın, yaprakları değil toprağı sulayın.
- Zararlılar: Ciddi bir zararlısı yoktur; sıcak ve kuru havada yaprak biti ve kırmızı örümcek görülebilir.
Melisa sorunları ve çözümleri
| Belirti | Olası neden | Çözüm |
|---|---|---|
| Yapraklar sararıyor, dipte çürüme | Fazla sulama, drenajsız saksı | Sulamayı azaltın, delikli saksıya ve süzek toprağa alın. |
| Yapraklarda beyaz un gibi tabaka | Külleme | Hastalıklı dalları kesin, bitkiyi seyreltin, akşam sulamasından kaçının. |
| Kenarları kahverengi, kavrulmuş yapraklar | Sert öğle güneşi ya da susuzluk | Öğle gölgesi sağlayın, toprağı kurutmadan sulayın. |
| Bitki uzamış, seyrek ve kokusuz | Az ışık, budanmamış çiçek sapları | Daha aydınlık yere alın, yarıya kadar budayın. |
| Yaprak altlarında ince ağ, solgun benekler | Kırmızı örümcek | Yaprakları suyla yıkayın, nemi artırın. |
Yaprak biti görürseniz yaprak bitiyle mücadele yöntemlerimize göz atın.
Melisa Ne Zaman Çiçek Açar, Ne Kadar Büyür?
Melisa yaz aylarında, Türkiye'nin çoğu yerinde yaklaşık haziran–ağustos arasında çiçek açar ve genellikle 45–60 cm, en fazla yaklaşık 1 metre boylanır. Çiçekler küçük, beyaz ya da açık pembedir ve yaprak koltuklarında kümeler hâlinde açar; gösterişli değildir ama arıları çok çeker. Bitki eninde de genişler ve birkaç yılda 60–90 cm'lik bir kümeye dönüşebilir.
Melisa neden çiçek açmıyor?
Tohumdan yeni çıkan melisalar ilk yıl çoğunlukla az çiçek açar ya da hiç açmaz; bitki ikinci yıldan itibaren düzenli çiçeklenir. Yetersiz ışık ve sık budama da çiçeklenmeyi azaltır. Yaprak için yetiştiriyorsanız bu bir sorun değildir: Hasat edilen melisanın çiçek açmaması daha taze ve kokulu yaprak demektir.
Melisa Nasıl Çoğaltılır?
Melisa en kolay kök bölerek çoğaltılır; tohumdan ve uç çeliğinden de kolayca üretilir. Kök bölme için en uygun zaman ilkbahar başı ya da sonbahardır.
- Kök bölme: Olgun bitkiyi toprağıyla çıkarın, kökü bıçak ya da kürekle her parçada sürgün kalacak şekilde ikiye-üçe ayırın ve hemen dikin.
- Uç çeliği: İlkbahar sonu ya da yaz başında 8–10 cm'lik çiçeksiz uç sürgünlerini kesin, alt yapraklarını temizleyin, suya ya da nemli toprağa koyun. Kökler genellikle birkaç hafta içinde çıkar.
- Tohum: Çiçeklenme sonrası kuruyan başaklardaki tohumlar toplanabilir; bitki zaten kendiliğinden tohum dökerek çoğalır.
Melisa çiçeği dalından tutar mı?
Evet, oğul otu dalından kolayca tutar; çiçeksiz, taze bir uç sürgünü suda ya da nemli toprakta kök verir. Kolonya çiçeği (Cestrum nocturnum) de yazın alınan yumuşak ya da yarı odunsu çeliklerle çoğaltılır. Çeliğin kök vermesini kolaylaştıran püf noktaları çelik köklendirme yazımızda.
Melisa Çiçeği Kış Bakımı
Melisa kışa çok dayanıklıdır; toprak üstündeki dallar kışın kuruyup çekilir, kökler toprakta yaşar ve bitki ilkbaharda yeniden sürer. Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi bitkiyi ABD'nin 3–7. iklim kuşaklarında, yani yaklaşık −35 °C'ye kadar inen kışlarda yetiştirilebilir olarak listeler; Türkiye'nin hiçbir bölgesinde kış koruması zorunlu değildir.
- Sonbaharda: Kuruyan dalları toprağa yakın kesin; bahçede dibe ince bir kompost tabakası serin.
- Saksıda: Saksıdaki kökler bahçedekinden çabuk donar. Soğuk bölgelerde saksıyı duvar dibine çekin ya da kapalı balkona alın.
- Sulama: Kış boyunca toprak tamamen kurumayacak kadar, çok az sulayın; ıslak ve soğuk toprak kökü çürütür.
Melisa Hasadı ve Kurutma
Melisa yaprakları ilkbahardan sonbahara kadar ihtiyaç oldukça toplanabilir; en yoğun aroma, bitki çiçek açmadan hemen önce, sabah çiy kuruduktan sonra toplanan yapraklardadır. Büyük hasatlarda dalları dipten 5–10 cm yukarıdan kesin; bitki kısa sürede yeniden sürgün verir.
Melisa nasıl kurutulur?
Kesilen dalları küçük demetler hâlinde bağlayıp gölgede, havadar ve kuru bir yerde baş aşağı asın ya da yaprakları bir kâğıt üzerine tek kat serin. Doğrudan güneş rengi ve kokuyu kaçırır. Yapraklar parmakta kolayca ufalandığında kurumuştur; ağzı kapalı bir cam kavanozda, ışık almayan bir dolapta saklayın. Melisanın uçucu yağı az olduğu için kurutulmuş yaprak tazesinden daha hafif kokar.
Melisa Ne İşe Yarar? Faydaları ve Dikkat Edilecekler
Melisa öncelikle bir çay ve mutfak bitkisidir: Taze ya da kuru yaprakları bitki çaylarında, limonata ve tatlılarda, salata ve balık yemeklerinde kullanılır. Bahçede ise arıları ve diğer tozlayıcıları çeken bir nektar kaynağıdır.
Sağlık iddialarını doğru okumak
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), melisa yaprağını "geleneksel bitkisel ürün" olarak değerlendirir: Hafif stres belirtilerinin giderilmesi, uykuya geçişin kolaylaşması ve hafif sindirim şikâyetleri için kullanımı, klinik araştırmalara değil uzun süreli kullanım geleneğine dayanır. Yani melisa çayı rahatlatıcı bir içecek olabilir, ama bir hastalığın tedavisi değildir. Hamilelik ve emzirme döneminde güvenli kullanımına ilişkin yeterli veri yoktur; sakinleştirici ya da tiroit ilacı kullananların düzenli tüketmeden önce hekimine danışması önerilir.
Melisanın sivrisinek kovduğu sık söylenir; bazı bahçecilik kaynakları da bunu belirtir, ancak yaprakları bahçede durduğunda sivrisinekleri uzak tuttuğunu gösteren kanıt sınırlıdır. Bu konudaki bilgileri tarafsız biçimde sinekleri uzak tutan bitkiler yazımızda derledik. Evcil hayvan sahipleri için iyi haber: ASPCA, melisayı kediler, köpekler ve atlar için zehirsiz bitkiler arasında sayar.
Melisa çiçeğinin anlamı nedir?
Melisanın geleneksel bir çiçek dili anlamı yoktur; adı "bal arısı" demektir ve bitki tarih boyunca arıcılık, bereket ve şifayla ilişkilendirilmiştir. Antik Yunan'da Theophrastus'un "arı yaprağı" diye andığı bu bitki, bugün de huzur ve tazelik çağrışımıyla bilinir. Bunlar kültürel çağrışımlardır.
Kolonya Çiçeği (Gece Kokan Melisa) Bakımı
Kolonya çiçeği (Cestrum nocturnum), güneşli ya da yarı gölge, rüzgâr almayan bir yerde, iyi süzülen toprakta yetişen ve dona dayanmayan bir çalıdır. RHS'nin sınıflandırmasına göre düşük sıcaklıklara dayanır ama donmaya dayanamaz; bu yüzden Türkiye'de açık alanda en rahat Akdeniz ve Ege kıyılarında, korunaklı köşelerde de Marmara'da yetişir. Soğuk bölgelerde büyük bir saksıda yetiştirilip kışın aydınlık, donsuz bir yere alınmalıdır.
- Sulama: Yazın bol, kışın yalnızca toprağı hafif nemli tutacak kadar.
- Çiçeklenme: Ilıman iklimde ilkbahardan sonbahara kadar dalgalar hâlinde açar; çiçekleri yalnızca geceleri kokar.
- Budama: Çiçeklenme dalgası bitince uzayan dalları kısaltın; budarken eldiven takın.
- Güvenlik: RHS bitkinin yenirse zararlı olduğunu, köpekler için de zararlı sayıldığını belirtir. Beyaz meyvelerini çocuklardan uzak tutun.
- Koku hassasiyeti: Yoğun gece kokusu bazı kişilerde baş ağrısı ya da burun tahrişi yapabilir; yatak odası penceresinin hemen önüne dikmeyin.
Geceleri kokan bahçe bitkileri arasında akşamsefası ve yasemin de vardır; ayrıntılar için akşam sefası çiçeği ve yasemin çiçeği bakımı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Melisayı hazır bitki olarak satmıyoruz; kokulu ve doğal bir hediye arayanlar için lavanta ve zeytin seçeneklerimiz aynı Akdeniz bahçesi havasını taşıyor.
Ayıcıklı Mor Lavanta BuketiKokulu, aynı familyadan bir bitki
Saksıda Zeytin AranjmanıAkdeniz bahçesinin simgesi
Zeytin Ağacı Aranjmanı OleaGüneşli balkonlar için
Saksıda Funda Çiçeği CallunaArıların sevdiği sonbahar çiçeği
Balkonunuza yeşil bir dokunuş
Floristlerimizin hazırladığı saksı çiçekleri ve bitkiler kart notunuzla birlikte kapıya gelir. İstanbul içi aynı gün teslimatta son sipariş saati 18:00.
Melisa Çiçeği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Melisa çiçeği ne zaman dikilir?
Melisa fidesi en iyi ilkbaharda, mart–mayıs arasında dikilir; ılıman bölgelerde eylül–ekim de uygundur. Tohum ise toprak ısındıktan sonra, ilkbahar sonunda ekilir. Soğuk bölgelerde dikimi son donlardan sonraya bırakın.
Melisa çiçeği saksıda yetişir mi?
Evet. En az 25–30 cm derinliğinde, dibi delikli bir saksı ve günde 4–6 saat güneş yeterlidir. Kökleriyle hızla yayıldığı için bahçeye taşmasını istemeyenlere saksıda yetiştirmek özellikle önerilir.
Melisa ne zaman çiçek açar?
Melisa yazın, yaklaşık haziran–ağustos arasında küçük beyaz ya da açık pembe çiçekler açar. Tohumdan çıkan bitkiler ilk yıl az çiçek açabilir. Yaprak için yetiştiriyorsanız çiçek saplarını kesmek daha kokulu yaprak sağlar.
Melisa çiçeği ne kadar büyür?
Oğul otu genellikle 45–60 cm, en fazla yaklaşık 1 metre boylanır ve eninde 60–90 cm'lik bir küme oluşturabilir. Kolonya çiçeği denen Cestrum nocturnum ise 2,5–4 metreye ulaşan bir çalıdır.
Melisa çiçeği kışın ne yapılır?
Oğul otu kışa çok dayanıklıdır: Kuruyan dalları sonbaharda toprağa yakın kesin, kökler toprakta kalır ve baharda yeniden sürer. Kolonya çiçeği ise dona dayanmaz; soğuk bölgelerde saksıda yetiştirilip kışın donsuz, aydınlık bir yere alınmalıdır.
Melisa çiçeği dalından tutar mı?
Evet. Oğul otundan alınan 8–10 cm'lik çiçeksiz uç çelikleri suda ya da nemli toprakta birkaç haftada kök verir. Kolonya çiçeği de yazın alınan yumuşak ve yarı odunsu çeliklerle çoğaltılır.
Melisa çiçeği ne işe yarar?
Melisa yaprakları çay ve yemeklerde limon aroması için kullanılır, çiçekleri arıları çeker. Avrupa İlaç Ajansı melisa yaprağını hafif stres ve uyku sorunlarında geleneksel kullanımı olan bir bitki olarak tanır; bu, tedavi etkisinin kanıtlandığı anlamına gelmez.
Melisa çiçeği zehirli mi?
Oğul otu zehirli değildir; ASPCA onu kediler, köpekler ve atlar için zehirsiz olarak listeler. Kolonya çiçeği adıyla da bilinen Cestrum nocturnum ise yenirse zararlıdır; çocuk ve evcil hayvanlardan uzak tutulmalıdır.
Kaynaklar
- Royal Horticultural Society, Lemon balm: how to grow
- North Carolina State University Extension Gardener Plant Toolbox, Melissa officinalis
- Wikipedia, Lemon balm (Melissa officinalis)
- European Medicines Agency, Melissae folium
- ASPCA, Lemon Balm
- Royal Horticultural Society, Cestrum nocturnum
- Vikipedi, Melisa (bitki)
